عصر قم - استاد حوزه علمیه گفت: انتقام در گفتمان امام خمینی و رهبر انقلاب، صرفاً واکنشی به یک فرد یا جنایت نیست، بلکه گفتمانی تمدنی است که هدف آن، مقابله با ساختارهای ظلم، ایجاد همبستگی میان آزادگان جهان و تبدیل مطالبه عدالت به یک سرمایه اجتماعی فراگیر است.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا ، حجتالاسلام حسن غفاریفر، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم، د ر ن شست بازخوانی خونخواهی رهبر شهید انقلاب از منظر مطالعات قرآنی و روایی که به همت خبرگزاری رسا برگزار شد، با اشاره به پیام تاریخی امام خمینی(ره) درباره نویسنده کتاب آیات شیطانی، ابراز داشت: حضرت امام خمینی(ره) در پیام تاریخی خود درباره سلمان رشدی فرمودند: «از مسلمانان غیور میخواهم تا در هر نقطه که آنان را یافتند، سریعاً آنان را اعدام نمایند تا دیگر کسی جرأت نکند به مقدسات مسلمین توهین کند. هر کس در این راه کشته شود، انشاءالله شهید است. ضمناً اگر کسی به مؤلف دسترسی دارد ولی خود قدرت اجرای حکم را ندارد، او را به مردم معرفی کند تا به جزای اعمالش برسد.»
وی با اشاره به پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت تشییع پیکر رهبر شهید، خاطرنشان کرد: رهبر معظم انقلاب نیز در این پیام فرمودند: «عهد میبندیم که انتقام خون پاک شما و همه شهدای این جنگ را از قاتلان جنایتکار و بیآبرو بگیریم. این انتقام، خواست ملت ماست و به طور حتمی باید صورت بگیرد. این جنایتکاران که فهرستی از صدر تا ذیل آنان موجود است، آرزوی مرگی آرام و در بستر را با خود به گور خواهند برد. آنان باید بدانند که این امر متوقف بر وجود شخص من یا سایر مسئولان نیست؛ ما باشیم یا نباشیم، این وعده تحقق خواهد یافت و به زودی آزادگانی از سراسر جهان، هر یک بخشی از این مأموریت الهی را انجام خواهند داد.»
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم با تبیین موضوع «نقش انتقامخواهی در تولید سرمایه اجتماعی»، اظهار داشت: اگر به تعبیرهای امام راحل و رهبر معظم انقلاب با دقت بنگریم، درمییابیم که هر دو بزرگوار در حال تولید یک حرکت جهانی هستند. در اینجا مسئله صرفاً انتقام از یک فرد نیست، بلکه سخن از یک ساختار ظالمانه است.
وی با تأکید بر ضرورت تفکیک میان مبارزه با اشخاص و مبارزه با ساختارها، تصریح کرد: همانگونه که استادان محترم نیز اشاره کردند، باید میان مبارزه با «شخص» و مبارزه با «ساختار» تفکیک قائل شد. متأسفانه هرگاه حادثهای رخ میدهد، برخی افراد با برداشتهای افراطی یا تفریطی، جامعه را از مسیر اصلی منحرف میکنند. نمونه آن، برخوردهایی بود که با سخنان حجتالاسلام سیدعلی خمینی صورت گرفت؛ عدهای تنها بخشی از سخنان ایشان را نقل کردند و عدهای دیگر اصل سخن را مورد هجمه قرار دادند، در حالی که اگر مجموعه سخنان ایشان دیده میشد، روشن بود که تلاش دارند میان اصول و احساسات مرزبندی کنند.
حجتالاسلام غفاریفر در ادامه خاطرنشان کرد: در اینجا نیز باید همین دقت را داشت. یک وقت سخن از مبارزه با شخص شاه است و زمانی سخن از مبارزه با ساختار سلطنت پهلوی. امام خمینی(ره) نیز دقیقاً همین تفکیک را انجام دادند. ایشان تنها یک فرد را هدف قرار ندادند، بلکه اصل ساختار ظلم را نامشروع دانستند. بنابراین نباید این دو حوزه را با یکدیگر خلط کرد.
وی با بیان اینکه انقلاب اسلامی فراتر از حذف چند فرد را دنبال میکند، افزود: البته تردیدی نیست که جنایتکاران باید به سزای اعمال خود برسند، اما مسئله انقلاب اسلامی فراتر از حذف چند فرد است. نکته اساسی همان جمله پایانی رهبر معظم انقلاب است که فرمودند: «به زودی آزادگانی از سراسر جهان، هر یک بخشی از این مأموریت الهی را انجام خواهند داد.»
این استاد دانشگاه با مقایسه پیام امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب، اظهار داشت: همین تعبیر را پیشتر امام خمینی(ره) نیز در پیام سلمان رشدی بیان کرده بودند؛ آنجا که فرمودند: «در هر نقطه که آنان را یافتند...» بنابراین مخاطب این پیام تنها ایران یا منطقه غرب آسیا نیست، بلکه همه آزادگان جهاناند.
وی با اشاره به ادامه پیام امام خمینی(ره)، بیان کرد: در ادامه همان پیام نیز امام(ره) میفرمایند اگر کسی امکان اجرای حکم را ندارد، وظیفه دارد زمینه اجرای آن را فراهم کند. این نشان میدهد که موضوع، یک حرکت فراگیر اجتماعی است، نه اقدامی محدود و فردی.
حجتالاسلام غفاریفر با اشاره به فراز دیگری از پیام رهبر معظم انقلاب، تصریح کرد: رهبر معظم انقلاب نیز در پیام اخیر خود تعبیر بسیار عمیقی به کار بردند و فرمودند: «آرزوی مرگ آرام و در بستر را با خود به گور خواهند برد.» یعنی ممکن است فرد از نظر ظاهری زنده باشد، اما آرامش روانی و امنیت خود را از دست بدهد و همواره احساس ناامنی کند. این همان اثری است که انتقام به عنوان یک مطالبه عمومی ایجاد میکند.
وی با تشریح نقش مردم در تحقق این مطالبه، خاطرنشان کرد: نکته مهم دیگر این است که اگر چنین مطالبهای صرفاً از سوی یک دولت مطرح میشد، ممکن بود به تنشهای سیاسی تعبیر شود؛ اما هنگامی که این مطالبه به خواست عمومی ملت تبدیل میشود، موضوع کاملاً متفاوت خواهد بود. این همان سرمایه اجتماعی است که رهبر معظم انقلاب بر شکلگیری آن تأکید دارند.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم با اشاره به تفاوت عرصه حقوقی و مردمی، اظهار داشت: در همین چارچوب، باید میان عرصه حقوقی و عرصه مردمی نیز تفکیک کرد. رهبر معظم انقلاب در دیدار مسئولان قوه قضائیه، مسیر حقوقی را مطرح کردند و از دستگاه قضایی خواستند که موضوع را از مجاری قانونی پیگیری کند. پس هر عرصهای اقتضائات خود را دارد؛ در یک جا مخاطب مردماند و در جای دیگر، نهادهای رسمی و حقوقی.
وی با اشاره به مبانی اندیشه سیاسی اسلام، بیان کرد: از سوی دیگر، یکی از مباحث مهم در اندیشه سیاسی اسلام، تفاوت میان «ولایت» و «تولّی» است. در آثار علامه جوادی آملی نیز این تفکیک به خوبی تبیین شده است. ولایت، منصبی الهی است؛ اما تحقق اجتماعی آن نیازمند پذیرش و همراهی مردم است. امیرالمؤمنین(ع) نیز در خطبه شقشقیه به همین حقیقت اشاره میکنند که اگر حضور مردم و وجود یاوران نبود، زمام حکومت را رها میکردند. بنابراین، اعمال ولایت در عرصه اجتماع، به فراهم شدن زمینه اجتماعی و وجود ناصر وابسته است.
حجتالاسلام غفاریفر با تبیین منطق رهبر معظم انقلاب در این زمینه، افزود: رهبر معظم انقلاب نیز دقیقاً با همین منطق حرکت کردند. پیش از آنکه مطالبه عمومی شکل بگیرد، تنها به تبیین مسئله پرداختند؛ اما هنگامی که ملت در تشییع باشکوه شهدا حضور یافت و مطالبه عمومی شکل گرفت، مسئله انتقام به یک مطالبه ملی و سپس جهانی تبدیل شد.
وی با تأکید بر هدف اصلی انقلاب اسلامی، خاطرنشان کرد: امروز نیز باید توجه داشت که هدف انقلاب اسلامی، صرفاً حذف چند فرد نیست. اگر فردی از میان برود اما ساختار ظلم باقی بماند، مسئله حل نشده است. هدف اصلی، فروپاشی ساختارهای ظلم و ایجاد امنیت و عدالت برای ملتهاست.
این استاد دانشگاه با اشاره به رویکرد جمهوری اسلامی در قبال ملتهای مسلمان، اظهار داشت: به همین دلیل است که جمهوری اسلامی همواره تلاش کرده است میان ملتهای مسلمان وحدت ایجاد کند. خطاب به ملتهای منطقه، بهویژه مردم اردن، عربستان و سایر کشورهای اسلامی، این پیام را داده است که شما برادران دینی ما هستید و جمهوری اسلامی به دنبال درگیری با ملتهای مسلمان نیست؛ بلکه هدف، مقابله با ساختار سلطه و ظلم است.
وی با تبیین کارکرد اجتماعی گفتمان انتقامخواهی، تصریح کرد: از همین منظر، انتقامخواهی در گفتمان انقلاب اسلامی صرفاً یک واکنش احساسی نیست، بلکه ابزاری برای ایجاد انسجام اجتماعی و تولید سرمایه اجتماعی است. این مطالبه، مردم را حول یک هویت مشترک گرد میآورد؛ هویتی که بر پایه اسلام، ایران، تشیع، استقلال، عزت و مقاومت شکل گرفته است.
حجتالاسلام غفاریفر با اشاره به پیام رهبر معظم انقلاب پس از جنگ دوازدهروزه، بیان کرد: رهبر معظم انقلاب در این پیام بر وحدت ملی تأکید کردند و از همه اقشار ملت ایران قدردانی نمودند. ایشان نشان دادند که سرمایه اصلی کشور، وحدت ملی است و این سرمایه باید حفظ و تقویت شود.
وی در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: گفتمان انتقام در اندیشه امامین انقلاب، انتقام شخصی یا صرفاً نظامی نیست؛ بلکه گفتمانی تمدنی است که هدف آن، مقابله با ساختارهای ظلم، ایجاد همبستگی میان آزادگان جهان و تبدیل مطالبه عدالت به یک سرمایه اجتماعی فراگیر است. در این نگاه، انتقام وسیلهای برای احیای کرامت انسان، دفاع از مظلومان و استقرار عدالت است؛ نه صرفاً واکنشی احساسی به یک جنایت.