عصر قم - عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: رهبر شهید علاوه بر جامعالاطراف بودن، مجمعالاضداد نیز بودند؛ به این معنا که ویژگیهایی در وجود ایشان جمع شده بود که در نگاه عرفی، جمع میان آنها در یک فرد دشوار یا حتی ناممکن به نظر میرسد.
به گزارش خبرگزاری اهل بیت(ع) ـ ابنا ـ آیتالله علیاکبر رشاد، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی صبح چهارشنبه در آیین افتتاحیه نخستین همایش بینالمللی «مکتب امام مجاهد شهید» با محور تبیین اندیشه، سیره و حکمرانی حضرت آیتالله العظمی خامنهای، اظهار کرد: شهید عظیمالشأن، سرآغاز یک انقلاب تاریخی، ابدی و تمدنساز است و امیدواریم این همایش درآمد و دیباچهای بر این نهضت عظیم، تاریخساز و تمدنساز باشد.
وی افزود: چگونه میتوان درباره اقیانوسی عظیم با ژرفایی بیمانند سخن گفت؟ چگونه میتوان درباره شخصیتی منشوری، جامعالاطراف، مجمعالاضداد و شگفت سخن گفت؟ به تعبیر شاعر، «گر بریزید بحر را در کوزهای» ممکن نیست و درباره چنین شخصیتی نیز هر اندازه سخن گفته شود، کافی نخواهد بود.
رشاد ادامه داد: تنها میخواهم بهصورت اجمالی به برخی زوایای این شخصیت اشاره کنم و نمونههایی را بیان کنم.
وی اظهار کرد: از دیرباز تقسیمبندی علم با عنوان تقسیم حکمت مطرح بوده است؛ حکمت نظری با شاخهها و شعبههای آن، حکمت عملی با گستره وسیع خود و حکمت صناعی. رهبر شهید، مجمع همه این انواع حکمت و تمامی شاخهها و شعبههای آنها بود؛ البته در برخی حوزهها با گستره و عمق بیشتر و همراه با ابتکارات فراوان و در برخی حوزهها با دامنهای محدودتر.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: اگر بنا باشد دفتر حفظ و نشر آثار و همه اساتید حاضر در این همایش، تا زمان برگزاری رویداد اصلی و اختتامیه، تنها فهرست و نمایهای تفصیلی از ابعاد و عناصر شخصیت آن مرد بزرگ تهیه کنند، همین فهرست نیز بهتنهایی کتابی قطور و مجموعهای گسترده خواهد شد.
وی ادامه داد: فرصت اندک اجازه ورود به جزئیات را نمیدهد و انجام چنین کاری، کاری سترگ است که در زمان محدود امکانپذیر نیست.
رشاد با اشاره به برخی ویژگیهای شخصیتی رهبر شهید گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای ایشان، جامعیت شخصیت و مجمعالاضداد بودن ایشان بود.
وی افزود: رهبر عزیز ما تصویری مینیاتوری از شخصیت امیرالمؤمنین علی(ع) بودند. مقصود از این تعبیر آن است که اگر بخواهیم تصویری از شخصیت جامع، چندبعدی و مجمعالاضداد ارائه کنیم، میتوان از این تعبیر استفاده کرد، البته نه از باب قیاس با امیرالمؤمنین(ع)، چراکه آن حضرت بیهمتا هستند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: همانگونه که درباره انسانهای کامل گفته میشود آنان مظهر و جلوهگاه اسماء و صفات الهی هستند، نه اینکه خدا باشند، درباره رهبر شهید نیز میتوان گفت ایشان جلوهگاه و مظهر بسیاری از ابعاد شخصیت امیرالمؤمنین(ع) بودند و تصویری از آن شخصیت بزرگ در وجود ایشان متجلی شده بود.
وی ادامه داد: رهبر شهید علاوه بر جامعالاطراف بودن، مجمعالاضداد نیز بودند؛ به این معنا که ویژگیهایی در وجود ایشان جمع شده بود که در نگاه عرفی، جمع میان آنها در یک فرد دشوار یا حتی ناممکن به نظر میرسد.
رشاد اظهار کرد: در بسیاری از عرصهها، ایشان صاحبنظر بودند، دیدگاه داشتند، کار علمی انجام داده بودند و صاحب ابتکار بودند؛ از جمله در حوزه عرفان که معمولاً از حوزههای متعارف فعالیت یک فقیه و مجتهد به شمار نمیرود، اما ایشان در آن نیز دارای دیدگاه و مرتبهای بلند بودند.
وی افزود: رهبر شهید بدون تردید فقیهی بزرگ بودند. اگرچه در سالهای اخیر درس خارج فقه ایشان تعطیل شده بود، اما در سالهای نخست پس از آغاز تدریس ایشان، توفیق حضور در جلسات درس را داشتم. پس از آن، به دلیل تداخل با برنامههای درسی خود، امکان ادامه حضور فراهم نشد، اما همواره مباحث ایشان را دنبال میکردم.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: هنوز درباره فقه ایشان کار علمی کافی انجام نشده است. البته مؤسسه امام رضا(ع) فعالیتهای ارزشمندی در این زمینه انجام داده، اما همچنان جای کار فراوان وجود دارد.
وی گفت: ایشان در فقه، شخصیتی ممتاز و فوقالعاده بودند و معتقدم در تاریخ فقه شیعه، از دو جهت نسبت به بسیاری از فقها برتری داشتند.
رشاد افزود: پیش از آنکه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم درباره مرجعیت ایشان اعلام نظر کند، در سخنرانی پیش از خطبههای نماز جمعه تهران، اعلمیت ایشان را اعلام کردم.
وی درباره دلیل این نظر اظهار کرد: اجتهاد دو بال دارد؛ یک بخش عمده آن حکمشناسی و بخش دیگر موضوعشناسی است. رهبر شهید از نظر فهم و استنباط احکام، قدرتی فوقالعاده داشتند و از سوی دیگر، به دلیل حضور مستمر در عرصههای مختلف اجتماعی، سیاسی و مدیریتی، در موضوعشناسی نیز کمنظیر بودند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: مرحوم سید محمدکاظم یزدی، صاحب کتاب «عروه الوثقی» که بیش از یک قرن است محور اصلی دروس خارج فقه حوزههای علمیه محسوب میشود، اعلمیت را به «جودت فهم» میدانست؛ یعنی کسی اعلم است که از هوش، ذکاوت، دقت و قدرت فهم بیشتری برخوردار باشد، نه صرفاً کسی که اطلاعات گستردهتری از آرای فقها، اصولیان، محدثان و رجالیان داشته باشد.
وی تأکید کرد: رهبر شهید از این جهت نیز شخصیتی ممتاز بودند و در کنار ذکاوت ذاتی، از هوش و قدرت فهم بسیار بالایی برخوردار بودند.
رشاد ادامه داد: رهبر شهید بر ابزارهای اجتهاد تسلطی فوقالعاده داشتند. میزان تسلط ایشان بر علم اصول و همچنین بر قرآن کریم کمنظیر بود.
وی افزود: ایشان گاه با صراحت از مهجور بودن قرآن در فرآیند اجتهاد سخن میگفتند؛ موضوعی که شاید برای بسیاری خوشایند نبود. رهبر شهید تصریح میکردند که ما گاهی چنان در اجتهاد و فقه عمل میکنیم که اگر کسی از آغاز تا پایان عمر خود حتی یک بار نیز قرآن را نگشوده باشد، ممکن است همچنان مجتهد به شمار آید. این سخن، نکتهای بسیار دقیق و قابل تأمل بود.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار کرد: ایشان در تفسیر قرآن، علم رجال و علوم قرآنی نیز از جایگاهی ممتاز برخوردار بودند و در این حوزهها آرای اختصاصی داشتند.
وی ادامه داد: رهبر شهید در تاریخ اسلام کمنظیر بودند و به طور کلی در تاریخ اسلام، تاریخ ایران، تاریخ معاصر، تاریخ منطقه و تاریخ غرب نیز اطلاعات و تحلیلهای بسیار عمیق و گستردهای داشتند.
رشاد افزود: همانگونه که پیشتر اشاره کردم، ایشان در موضوعشناسی نیز بینظیر بودند و به اعتقاد من، در میان فقهای معاصر، کسی همتراز ایشان در این زمینه وجود نداشت.
وی تصریح کرد: با وجود آنکه رهبر شهید فقیهی برجسته بودند، در حوزههایی نیز ورود تخصصی داشتند که بسیاری از مردم از آن اطلاع ندارند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به آشنایی رهبر شهید با موسیقی گفت: برای نمونه، ایشان در حوزه موسیقی مطالعات گستردهای داشتند. کتاب «الاغانی» ابوالفرج اصفهانی که مجموعهای ۲۵ جلدی و در حقیقت نوعی دایرهالمعارف هنر، بهویژه موسیقی، به شمار میرود، بهطور کامل مطالعه کرده و بر حاشیههای آن نیز تعلیقه نوشته بودند.
وی افزود: رهبر شهید با مباحث موسیقی و علم موسیقی آشنایی عمیقی داشتند. البته باید توجه داشت که علم موسیقی صرفاً مهارت اجرایی نیست، بلکه دانشی است که در سنت علمی حکمای اسلامی و عالمان شیعه نیز سابقه دارد و ایشان در این حوزه ورود علمی داشتند.
رشاد ادامه داد: بارها مشاهده کرده بودم که مداحی در محضر ایشان به مرثیهخوانی میپرداخت و پس از پایان برنامه، رهبر شهید درباره دستگاه موسیقایی مورد استفاده اظهار نظر میکردند و حتی توصیه میفرمودند که اگر این شعر با دستگاه دیگری اجرا میشد، مناسبتر بود.
وی با اشاره به تواناییهای ادبی رهبر شهید اظهار کرد: درباره ادبیات، شعر و نثر ایشان نیز استاد حدادعادل پیشتر مطالبی بیان کردند و نیازی به تکرار آنها نیست.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: هنگام تدوین مجموعه «حدیث ولایت» که با حضور رهبر شهید و جمعی از اعضای مؤسسه بررسی میشد، بنا به توصیه و تصمیم جمع، مقرر شد هیچ واژهای از متن سخنان ایشان تغییر نکند.
وی ادامه داد: متنی که امروز با عنوان «حدیث ولایت» در اختیار مخاطبان قرار دارد، عین بیانات رهبر شهید است؛ چراکه نثر و بیان ایشان چنان روان، استوار، آراسته و پیراسته بود که هیچ نیازی به ویرایش و پیرایش نداشت.
رشاد ادامه داد: رهبر شهید بارها رماننویسان و داستاننویسان را که آثارشان را مطالعه کرده بودند، به حضور دعوت میکردند.
وی افزود: در یکی از این نشستها، حدود ۷۰ نفر از نویسندگان حضور داشتند و رهبر شهید پیش از برگزاری جلسه، آثار همه آنان را مطالعه کرده، بر آنها حاشیه و تعلیقه نوشته و نقد کرده بودند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار کرد: حتی زمان مطالعه آثار را نیز ثبت کرده بودند و در بسیاری از موارد، ساعت مطالعه مربوط به نیمههای شب و پس از ساعت ۱۲ بود؛ زمانی که معمولاً قصد استراحت داشتند اما به مطالعه رمانها و داستانها میپرداختند.
وی ادامه داد: نقل شده است که در نسخههای اولیه برخی کتابها، یادداشتهایی با ذکر تاریخ و ساعت مطالعه ایشان وجود داشت که بعدها هنگام چاپ حذف شد. مجموعه این نقدها و تعلیقات، حجم قابل توجهی را تشکیل میدهد.
رشاد افزود: این نکته نشان میدهد که یک فقیه و مجتهد برجسته، به رمان که قالبی مدرن در ادبیات است، توجه جدی داشت و غالباً نیز اهل قلم را به فعالیت در عرصه داستان و رمان تشویق میکرد.
وی با اشاره به آشنایی رهبر شهید با مسائل نظامی گفت: در دوران دفاع مقدس نقل شده است که هنگام طراحی عملیاتها، فرماندهان ارتش و سپاه در اتاق جنگ گرد هم میآمدند و هر یک دیدگاهها و پیشنهادهای تخصصی خود را درباره شیوه اجرای عملیات مطرح میکردند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: پس از طرح دیدگاههای فرماندهان، رهبر شهید نیز وارد بحث میشدند و اشکالات برخی طرحها را بیان و پیشنهادهای خود را مطرح میکردند.
وی افزود: این موضوع را از شهید سپهبد علی صیاد شیرازی نیز پرسیده بودند و ایشان تأیید کرده بود که رهبر شهید در مباحث کاملاً فنی مربوط به طراحی عملیاتهای نظامی ورود میکردند و پیشنهادهای ایشان غالباً مورد پذیرش فرماندهان قرار میگرفت.
رشاد اظهار کرد: این در حالی بود که ایشان هیچگاه آموزشهای رسمی نظامی ندیده و حتی خدمت سربازی را نیز طی نکرده بودند. این امر نشاندهنده ذکاوت و قدرت تحلیل ایشان در حوزهای بود که ارتباط مستقیمی با فقه، اصول و تفسیر نداشت.
وی با اشاره به نگاه فرهنگی رهبر شهید گفت: به اعتقاد من و با شناخت اندکی که از حوزه فرهنگ دارم، ایشان بزرگترین فرهنگشناس تاریخ ایران بودند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: فهم فرهنگی رهبر شهید، هم در عرصه نظری و هم در حوزه کاربرد، کمنظیر بود. نظریه «تهاجم فرهنگی»، سپس «شبیخون فرهنگی»، «جنگ نرم» و «ناتوی فرهنگی» از جمله مفاهیمی بود که متناسب با تحولات زمان، از سوی ایشان مطرح و تبیین شد.
وی ادامه داد: رهبر شهید حتی پیش از آغاز دوران رهبری، این موضوعات را مطرح کرده بودند. دو سال پیش از انتخاب به رهبری، زمانی که رئیسجمهور بودند، در حوزه هنری درباره تهاجم فرهنگی سخن گفتند، اما آن سخنان چندان بازتاب نیافت. پس از آغاز رهبری، بار دیگر این مباحث را مطرح کردند و به تدریج به نظریهای فراگیر تبدیل شد.
رشاد اظهار کرد: چند سال بعد، برخی از دوستان که به کشورهای منطقه و همچنین فرانسه سفر کرده بودند، کتابهایی درباره همین مباحث تهیه کردند و مشخص شد نظریههایی که رهبر شهید سالها پیش مطرح کرده بودند، بعدها در مراکز علمی جهان نیز مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: یکی از ویژگیهای برجسته رهبر شهید، پیشتازی و پیشگامی در طرح بسیاری از مسائل و نظریهها بود.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به دیدگاههای اقتصادی رهبر شهید گفت: پژوهشگران حوزه اقتصاد نیز همواره از دقت علمی، ابتکار و عمق نگاه ایشان در مسائل اقتصادی شگفتزده میشدند.
وی ادامه داد: نظریه اقتصاد مقاومتی، اگرچه درباره آن کارهای علمی و اجرایی متعددی انجام شده است، اما همچنان بهطور کامل شناخته نشده و اگر کشور به اجرای کامل این نظریه پایبند بود، بسیاری از مشکلاتی که امروز با آنها مواجه هستیم، برطرف میشد.
رشاد با اشاره به نقش رهبر شهید در توسعه زبان فارسی اظهار کرد: ایشان در حوزه واژهپردازی و اصطلاحسازی نیز از جایگاهی ممتاز برخوردار بود. استاد حدادعادل که سالها ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی را بر عهده داشتهاند، بهتر از هر کسی با اهمیت واژهسازی آشنا هستند. به نظر من، اگر اصطلاحات، ترکیبات و واژههایی که رهبر شهید ابداع یا پیشنهاد کردهاند، گردآوری شود، فرهنگ لغتی ارزشمند و غنی پدید خواهد آمد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: رهبر شهید با ابداع ترکیبها، معادلسازیهای دقیق و جایگزینی واژههای فارسی، سهم بزرگی در غنای زبان فارسی داشتند.
وی گفت: پیشتازی، نوآوری، ابتکار و جامعیت در عرصههای مختلف علمی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی، از ویژگیهای برجسته رهبر شهید بود و میتوان گفت ایشان مجموعهای از همه کمالات را در وجود خود جمع کرده بودند.
.............
پایان پیام/ ۲۱۸