عصر قم - عضو هیأت علمی پژوهشگاه با تأکید بر نقش محوری مردم در پیشرفت کشور گفت: حضور آگاهانه و مسئولانه مردم در عرصههای اجتماعی، سرمایه اجتماعی و انسجام ملی را تقویت میکند و باید بهعنوان مبنای سیاستگذاری و تصمیمگیری در اداره کشور مورد توجه قرار گیرد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر حسین رمضانی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه در نشست هماندیشی «مواجهه با غرب؛ رستاخیز ایرانی در تقابل با راهبرد غربیِ مهار عاملیت جمعی» که روز گذشته در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه برگزار شد، با تأکید بر نقش بنیادین مردم در فرآیند پیشرفت اجتماعی، «عقلانیت جمعی ولایی» را محور شکلگیری هویت جمعی و عاملیت اجتماعی دانست و تصریح کرد که جامعه ایران، برخلاف برخی صورتبندیهای رایج در علوم اجتماعی، یک «جامعه مبعوث» با رسالت تاریخی است که هویت ملی، دینی و انقلابی آن، بنیان اصلی حرکت به سوی پیشرفت را تشکیل میدهد.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به موضوع «عاملیت جمعی» اظهار داشت: هرگونه عاملیت اجتماعی بر حضور واقعی مردم استوار است و این حضور نیز بدون شکلگیری یک هویت جمعی و عقلانیت مشترک، امکان تحقق نخواهد داشت. به گفته وی، مردم، هویت جمعی و عقلانیت سه ضلع اصلی هر کنش اجتماعی هستند و اراده و تصمیم جمعی نیز بر پایه همین عناصر شکل میگیرد.
دکتر رمضانی در ادامه با مروری بر سیر تحول نظریههای توسعه در غرب، خاطرنشان کرد: نظریات توسعه، محصول بستر تاریخی و تمدنی غرب هستند. وی با اشاره به شکلگیری نظریههای نوسازی پس از جنگ جهانی دوم و پیام هری ترومن در سال ۱۹۴۸، گفت: در دهههای نخست، توسعه عمدتاً معادل رشد اقتصادی و صنعتی شدن تلقی میشد، اما از دهه ۱۹۸۰ به بعد، ناکارآمدی این نگاه آشکار شد و توجه به نیازهای انسانی، ظرفیتهای اجتماعی و عاملیت مردم وارد ادبیات توسعه شد.
وی افزود: در دهههای بعد، نظریههای «توسعه انسانی» و سپس «توسعه پایدار» شکل گرفتند و در سالهای اخیر نیز خود اندیشمندان غربی به این نتیجه رسیدهاند که توسعه نسخهای واحد برای همه کشورها ندارد و هر جامعه باید متناسب با فرهنگ، هویت، امکانات و ظرفیتهای بومی خود، مسیر پیشرفت را طراحی کند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه با تأکید بر اینکه در ادبیات انقلاب اسلامی از مفهوم «پیشرفت» به جای «توسعه» استفاده میشود، اظهار داشت: پیشرفت زمانی مردمی خواهد بود که چهار ویژگی اساسی داشته باشد؛ نخست آنکه «از مردم» برخیزد، دوم «با مردم» پیش برود، سوم «برای مردم» باشد و چهارم، «در مقابل چشم مردم» و با شفافیت کامل دنبال شود.
وی درباره این چهار مؤلفه توضیح داد: «با مردم بودن» به معنای توجه به اولویتها و منافع واقعی جامعه است، «برای مردم بودن» یعنی نتایج پیشرفت باید به همه اقشار جامعه برسد و «در مقابل چشم مردم بودن» نیز ناظر به شفافیت در فرآیندهای تصمیمگیری و اداره کشور است.
دکتر رمضانی سپس با پیوند دادن این مباحث به اندیشه اسلامی، «عقلانیت جمعی ولایی» را مدل اصیل مدیریت اجتماعی در اسلام دانست و گفت: در منظومه فکری اسلام، ولایت و اداره جامعه بر پایه حضور، رضایت و مشارکت مردم معنا پیدا میکند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه با استناد به روایاتی از پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) تصریح کرد: پذیرش ولایت و شکلگیری حکومت دینی، بر رضایت مردم استوار است و همین امر نشان میدهد که حضور مردم، نقش تعیینکنندهای در قوام نظام اجتماعی دارد.
وی همچنین با اشاره به آیات قرآن کریم و نیز فرمان امیرالمؤمنین(ع) به مالک اشتر، خاطرنشان کرد: در اندیشه اسلامی، اداره جامعه باید با توجه به مصالح عمومی، خواست مردم و اقتضائات اجتماعی صورت گیرد و مسئولان، امانتداران مردم در چارچوب احکام الهی هستند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه در ادامه، مفهوم «بهینگی اجتماعی» را از منظر عقلانیت جمعی تشریح کرد و گفت: تصمیمات اجتماعی زمانی بهینه خواهند بود که بر پایه حضور فعال اقشار مختلف جامعه، گفتوگوی اجتماعی، تضارب آرا و رعایت مصالح عمومی اتخاذ شوند. حذف دیدگاههای متنوع یا نادیده گرفتن ظرفیتهای اجتماعی، مانع تحقق تصمیمات جامع و کارآمد خواهد شد.
دکتر رمضانی در بخش دیگری از سخنان خود، به نقد برخی تحلیلها درباره جامعه ایران پرداخت و اظهار داشت: برخی جامعه ایران را جامعهای روزمره، برخی صرفاً اعتراضی، برخی مناسکی و برخی مقاومتی معرفی میکنند، اما این صورتبندیها قادر به تبیین واقعیت جامعه ایران نیستند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه با استناد به بیانات رهبر شهید انقلاب، تأکید کرد: جامعه ایران یک «جامعه مبعوث» است؛ جامعهای که رسالت تاریخی خود را در پیوند با ولایت الهی شناخته و بر پایه آرمانهای دینی و انقلابی شکل گرفته است.
به اعتقاد وی، هویت ملی، هویت دینی و هویت انقلابی سه عنصر اصلی این جامعه مبعوث هستند و مسئولان باید از این سرمایه اجتماعی پاسداری کنند.
دکتر رمضانی همچنین از برخی تحلیلهای رسانهای درباره حضور مردم در صحنههای اجتماعی انتقاد کرد و گفت: برخوردهای جناحی و تقلیل این حضور به رفتارهای احساسی، ظلم به سرمایه اجتماعی و معنوی ملت ایران است.
وی حضور مردم در تجمعات ملی را یکی از مهمترین سرمایههای اجتماعی کشور دانست و افزود: مردم با درک شرایط کشور و بر اساس محاسبات خود، مسیر مقاومت و ایستادگی را ضامن امنیت، عزت و استقلال ایران میدانند و حتی بسیاری از کسانی که امکان حضور در این اجتماعات را ندارند، از این حرکتها حمایت میکنند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه تأکید کرد: برخلاف برخی تحلیلها، چنین حضورهایی نه تنها مانعی برای توسعه نیست، بلکه بر اساس جدیدترین نظریههای توسعه، یکی از پایههای اصلی پیشرفت و توسعه مردمی به شمار میرود؛ زیرا در بستر همین مشارکتهای اجتماعی است که گفتوگوهای عمومی شکل میگیرد، مطالبهگری تقویت میشود، شفافیت افزایش مییابد و سازوکارهای پاسخگویی مسئولان فعالتر میشود.
دکتر رمضانی در پایان، شکلگیری این سرمایه اجتماعی را از برکات فرهنگ ایثار و شهادت دانست و اظهار داشت: حضور آگاهانه مردم در عرصههای اجتماعی، زمینهساز تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش انسجام ملی و ارتقای عقلانیت جمعی در مسیر پیشرفت کشور است و لازم است این ظرفیت بزرگ، به جای مواجهههای جناحی، مبنای سیاستگذاری و تصمیمگیری در اداره جامعه قرار گیرد.