عصر قم - پژوهشگر حوزه سیاستگذاری فرهنگی با تأکید بر ضرورت بررسی و احیاناً بازنگری در برخی سیاستهای فرهنگی کشور، گفت: تبیین دقیق نسبت اسلامگرایی و ملیگرایی، مسئله حجاب، توجه به خردهفرهنگها از مهمترین موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر مرتضی جوانعلیآذر پژوهشگر حوزه سیاستگذاری در سیزدهمین نشست از سلسله نشستهای «تبیین شاخصهای قدرت نرم تمدنی جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم» با موضوع «ارزیابی و پایان سیاستها» که روز پنجشنبه در خبرگزاری رسا برگزار شد، با تأکید بر ضرورت بازنگری در خطمشیهای فرهنگی کشور در شرایط جدید، گفت: یکی از ضعفهای جدی در نظام سیاستگذاری فرهنگی ایران، کمتوجهی به آمار و سنجشپذیری است؛ در حالی که علم آمار از مهمترین ابزارهای حکمرانی و اداره کشور به شمار میرود و میتواند مبنای تصمیمگیریهای دقیق در حوزه فرهنگ قرار گیرد.
وی با اشاره به همزمانی پایان چشمانداز ۱۴۰۴، ضرورت توجه به شرایط پساجنگ و ورود به دوران «رهبری سوم انقلاب اسلامی» اظهار داشت: این همزمانی ظرفیت ویژهای برای بازاندیشی در سیاستها و تعیین اولویتهای فرهنگی کشور ایجاد کرده است و لازم است مهمترین مسائل پیشروی جمهوری اسلامی در این مقطع شناسایی و احیاناً اصلاح شوند.
این پژوهشگر حوزه سیاستگذاری فرهنگی، نسبت اسلامگرایی و ملیگرایی را از مهمترین مسائل دوره پساجنگ دانست و افزود: مجموعه اقدامات و رویکردهای جمهوری اسلامی در سالهای آینده نشان خواهد داد که خطمشی کشور در قبال این دو مفهوم چگونه تعریف میشود. پس از جنگ اخیر، موضوع فرهنگ ملی و انسجام اجتماعی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و همین مسئله پرسشهایی را درباره نسبت هویت ملی و هویت اسلامی در فضای فکری کشور ایجاد کرده است.
وی با اشاره به ضرورت تولید ادبیات نظری در این حوزه تصریح کرد: پس از اثر ارزشمند «خدمات متقابل اسلام و ایران» شهید مطهری، کمتر شاهد پژوهشهای جدی و اثرگذار درباره نسبت ایرانیت و اسلامیت بودهایم؛ در حالی که این موضوع همچنان یکی از مسائل اساسی کشور محسوب میشود.
جوانعلیآذر همچنین بر ضرورت توجه به مسئله قومیتها و خردهفرهنگها تأکید کرد و گفت: اگر قرار است هویتهای محلی و قومی در کشور برجستهتر شوند، نباید اجازه داد دیگران پرچمدار این عرصه شوند. بیتوجهی به این موضوع میتواند زمینه سوءاستفاده دشمنان و تعمیق شکافهای اجتماعی را فراهم کند.
وی افزود: برخی جریانها میان اسلامگرایی و قومگرایی تعارض میبینند، در حالی که میتوان با حفظ و تقویت میراث ملی، اسلامگرایی را به عنوان ظرفی فراگیر تعریف کرد که همه اقوام و گروههای اجتماعی خود را در آن سهیم بدانند.
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به مسئله حجاب و پوشش پرداخت و اظهار داشت: حجاب تنها یک مسئله فردی نیست، بلکه بخشی از هویت جامعه اسلامی و عرصهای برای کنشگری اجتماعی محسوب میشود. از این رو ضروری است قوانین و سازوکارهای اجرایی آن شفاف و روشن باشد.
وی با بیان اینکه برخی قوانین مرتبط با حجاب به دلایل مختلف اجرایی نشدهاند، خاطرنشان کرد: بدون وجود ساختارهای اجرایی و قواعد روشن، امکان شکلگیری کنشگری مؤثر در عرصه اجتماعی فراهم نخواهد شد. امروز نیز بسیاری از متدینان نسبت به وضعیت موجود گلایه دارند و معتقدند مدیریت این مسئله با دشواریها و چالشهای جدی مواجه شده است.
جوانعلیآذر در ادامه به نقد برخی سیاستهای آموزشی کشور پرداخت و گفت: یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی نظام آموزشی، میزان موفقیت آن در آموزشهای دینی و به ویژه آشنایی دانش آموزان با قرآن است. با وجود سالها آموزش رسمی، خروجی موجود نشان میدهد بخش قابل توجهی از دانشآموزان پس از پایان تحصیلات خود حتی توانایی مطلوبی در قرائت قرآن ندارند و این مسئله درباره برخی آموزشهای دینی و زبان عربی نیز قابل مشاهده است.
وی افزود: نتایج نظام آموزشی و وضعیت کنکور نیز نشان میدهد که در کنار برخی مزایای مدارس غیردولتی و استعدادهای درخشان، باید پیامدهای این روند از جمله تشدید شکافهای آموزشی و طبقاتی مورد توجه قرار گیرد.
این پژوهشگر حوزه فرهنگ در پایان به موضوع فیلترینگ اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل مورد گلایه مردم، شیوه اجرای سیاستهای فیلترینگ فضای مجازی است. در شرایطی که بسیاری از مسئولان و کنشگران برای فعالیت رسانهای و اجتماعی از شبکههای اجتماعی فیلترشده استفاده میکنند، طبیعی است که برای مردم این سوال ایجاد شود که چرا برخی به اینترنت بدون هیچ گونه محدودیتی دسترسی دارند و برخی دیگر خیر و در چنین شرایطی لازم است درباره میزان کارآمدی این سیاستها بررسی و احیاناً بازنگری شود.
وی تصریح کرد: گسترش فناوریهای جدید ارتباطی، از جمله اینترنت ماهوارهای، موجب شده است که اثربخشی ابزارهای سنتی فیلترینگ کاهش یابد و به نظر میرسد ادامه این رویکرد نیازمند ارزیابی مجدد و بررسی دقیقتر هزینهها و فایدههای آن باشد. اتفاقی که در صورت وقوع میتوان به اقداماتی ایجابی تر در حوزه سیاستگذاری فضای مجازی ختم شود.