عصر قم - دبیر کارگروه فرهنگ سازی جمعیت سازمان بسیج مستضعفین با تأکید بر جایگاه جمعیت در آموزههای اسلامی و نقش آن در قدرت ملی کشورها، کاهش نرخ باروری را بیش از آنکه ناشی از مشکلات اقتصادی بداند، حاصل تغییر نگرشهای فرهنگی و اجتماعی دانست.
اشاره: بحران جمعیت امروز یکی از مهمترین چالشهای راهبردی جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود؛ مسئلهای که طی سالهای گذشته بارها مورد تأکید رهبر شهید انقلاب قرار گرفت. در چنین شرایطی، قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت را باید مهمترین اقدام تقنینی کشور برای مقابله با روند کاهش موالید و شتاب سالمندی جمعیت دانست. شواهد موجود نشان میدهد این قانون با وجود موانع متعدد از جمله تأخیر در تخصیص بودجه، ناهماهنگیهای اجرایی و تغییرات مدیریتی، توانسته بخشی از روند نزولی شاخصهای جمعیتی را کنترل کند. کاهش شیب افت موالید، تقویت الگوی فرزندآوری در خانوادههای دارای چند فرزند و کاهش آمار سقط جنین از جمله دستاوردهای قابل توجه این قانون است. با این حال، تحقق کامل اهداف آن نیازمند عزم جدیتر دستگاههای اجرایی و نقشآفرینی مؤثر نهادهای فرهنگی و دینی است. بیتردید جمعیت جوان، سرمایهای راهبردی برای حفظ اقتدار ملی، توسعه پایدار و آیندهسازی کشور محسوب میشود.
در همین زمینه، خبرنگار سرویس جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا در گفتوگویی با حجتالاسلام علی گودرزی، دبیر کارگروه فرهنگ سازی جمعیت سازمان بسیج مستضعفین، به بررسی ابعاد مختلف قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، دستاوردها، چالشها و الزامات تحقق اهداف آن پرداخته است که مشروح آن در ادامه تقدیم مخاطبان میشود.
رسا ـ از منظر آموزههای اسلامی، مسئله جمعیت چه جایگاهی در اقتدار جامعه اسلامی دارد؟
در آیات و روایات ما جمعیت نعمت قلمداد شده و هر فرزند برکت و نعمت برای خانواده محسوب می شود.خداوند متعال در سوره اعراف می فرماید:
واذْکُرُوا إِذْ کُنتُمْ قَلِیلًا فَکَثَّرَکُمْ (به یاد آرید، که افراد کمی بودید و خداوند جمعیّتتان را زیاد کرد، تا با داشتن نفرات زیادتر، قدرت اجتماعی و اقتصادی و .... بیشتر گردد)
یا در روایت داریم که پیامبر می فرماید: تناکحوا تناسلوا، تکثروا، فإنی أباهی بکم الأمم یوم القیامه، ولو بالسقط.(ازدواج کنید تا جمعیت شما زیاد شود ؛ زیرا من در روز قیامت به وجود شما ، حتى به فرزندان سقط شده تان ، بر سایر امّتها مى بالم)
لذا در آیات و روایت جمعیت نعمت و مایه مباهات ایمه طاهرین و پیامبران بوده است تا جاییکه فرزند سقط شده ما هم مایه مباهات پیامبر به دیگر امت ها می باشد.
یکی از نعمت ها هم نعمت امنیت و قدرت ملی است که جمعیت پایه و اساس آن و یکی از مولفه های اصلی امنیت ملی و اقتدار هر کشور محسوب می شود.
دکتر محسن مرادیان تحقیقی انجام داده است و در آن مدلهای در زمینهی نشنال پاور (قدرت ملی) را استخراج و مؤلفههای مؤثر در قدرت ملی کشورها را احصا کرده است؛ در تمامی این مدلها، جمعیت یک مؤلفهی اصلی است، جمعیت بهعنوان عامل قدرت ملی با هیچ عامل دیگری قابل مقایسه نیست!
رسا ـ آیا مشکلات اقتصادی مهمترین عامل کاهش فرزندآوری است یا عوامل فرهنگی سهم بیشتری دارند؟
بنده مسائل اقتصادی را بی تاثیر در الگوی باروری و نگاه به فرزندآوری نمی دانم اگر چه مسائل و مخصوصا انگاره های اقتصادی تاثیر بسزایی در مساله جمعیت ندارد ولی بی تاثیر هم نیستند و نباید این نقش را در گفتگو با مردم انکار کرد/ اما ضریب اصلی را باید به مساله فرهنگ داد و شواهدی بر این مساله وجود دارد که اثبات می کند حتی اگر مسایل اقتصادی مردم حل شود تا زمانی که باور مردم اصلاح نشود مردم به سمت فرزندآوری نخواهند رفت.
بعنوان مثال ما در سیستان و بلوچستان بلحاظ اقتصادی وضعیت مطلوبی نداریم ولی بلحاظ نرخ باروری و جوانی جمعیت بهترین وضعیت در بین استانها را شاهد هستیم همین مساله نشان می دهد مساله اصلی در کاهش نرخ باروری عوامل فرهنگی و اجتماعی است تا مسایل اقتصادی.بالعکس در مناطق 1 و 2 و 3 تهران بلحاظ درآمدی بهترین وضعیت درامدی را دارند ولی بلحاظ نرخ باروری پایین ترین نرخ باروری برای همین مناطق است.
پس از نگاه بنده مساله اصلی و آنچه باعث سقوط نرخ باروری شده است نگرش مردم به فرزندآوری و فرهنگ باروری مردم می باشد اما در میان کسانی که بلحاظ نگرشی مشکلی ندارند و فرنزد دوست هستند یکی از گره ها می تواند مساله اقتصادی باشد و دولت ها باید در این زمینه تمام تلاش خود را برای رفع موانع و گره ها بکنند.
رسا ـ تسهیلات پیشبینیشده در قانون جوانی جمعیت تا چه اندازه به دست جامعه هدف رسیده است؟
تسهیلات با همدیگر متفاوت هستند و به دو مورد آن اشاره می کنم:
1.وضعیت وام فرزندآوری علرغم همه مشکلاتی که وجود دارد اما وضعیت خوبی دارد و بیش از 82 درصد خانواده ها وام فرزندآوری را دریافت کردند البته موانعی از جمله تخصیص بودجه کم بر سراه این وامها وجود دارد که صف را متاسفانه به بیش از یک میلیون رسانده است و دولت علرغم وجود منابع قرض الحسنه این مبلغ را تخصیص نمی دهد و مجلس هم در این زمینه کم کاری می کند.
2. وضعیت زمین های جوانی جمعیت متاسفانه اصلا وضعیت خوبی ندارد و ما زمین خدا را احتکار می کنیم، خبر بد اینکه متاسفانه دولت در بودجه 1405 زمین 4فرزندی رایگان که یادگار دولت قبل بود را حذف کرد! در شهرهای بزرگ که ارزش زمین بیشتر است این وضعیت بدتر است و بسیاری از مردم در صف دریافت زمین معطل وبلاتکلیف هستند و کسانی هم که زمین را تحویل گرفتند عمدتا فقط روی کاغذ است و چیزی تحویل آنها نشده است که بتوانند ساخت و ساز کنند لذا مساله زمین بلحاظ اجرا بنظر بنده در بدترین وضعیت موجود است و مردم از این مساله بسیار بسیار نگران و ناراضی هستند و این در حالی است که زمین بهترین مشوق و تسهیل در قانون جانی جمعیت با اعتقاد عرض می کنم اگر همین یک مشوق را دولت درست اجرا و زمین را در اختیار خانواده های خوش جمعیت می گذاشت همین بهترین مشوق برای فرزندآوری بود و امروز وضعیت نرخ باروری ما این نبود و به مراتب بهتر از این نرخ را می توانستیم تجربه کنیم
رسا ـ مهمترین نقاط قوت و ضعف قانون جوانی جمعیت را چه میدانید؟
مهمترین نقطه ضعف قانون از نگاه بنده مجریان غیرمعتقد و کمتر معتقد به مساله جوانی جمعیت است، اینها اگر قانون را درست و به موقع اجرا می کردند امروز وضعیت ما قطعا بهتر از وضعیت فعلی بود، مشکل اصلی عدم درک دقیق و صحیح از بحران پیش رو ست، آن مسولینی که مساله و بحران پیری جمعیت و تبعات آن را بهتر درک کردند قانون را بهتر و دقیق تر از بقیه مسئولین اجرا کردند و بالعکس. لذا بنده معتقدم مساله اصلی امروز ما در عدم اجرای صحیح و دقیق و دلسوزانه قانون راهبردی جمعیت است که این هم ناشی از متولیان کمتر معتقد و یا غیرمعتقد به قانون است.
رسا ـ نقش رسانهها و شبکههای اجتماعی در شکلدهی نگرش جوانان نسبت به ازدواج و فرزندآوری را چگونه ارزیابی میکنید؟
وقتی متغیر اصلی از نگاه ما فرهنگ شد ما باید به دنبال عوامل فرهنگ ساز باشیم قطعا رسانه یکی از عوامل فرهنگ ساز در جامعه ما بوده و هست در دوران تنظیم خانواده هم یکی از فرهنگس از همین رسانه بود.
اعم از رسانه مکتوب و دیداری و شنیداری همه و همه دست به دست هم دادند تا برنامه تنظیم خانواده و کاهش جمعیت ایران عزیز را رقم زدند.
امروز هم اگر ما بخواهیم کاری در مساله جمعیت انجام بدهیم قطعا باید به مولفه های فرهنگی توجه ویژه کنیم و در این یمیان رسانه را بعنوان عامل اصلی فرهنگ سازی بکار بگیریم مثلا سابقا آقای گرفتار می ساختیم ولی امروز باید سریال هایی بسازیم که فرزند بعنوان سرمایه پدر و مادر و ارزش تلقی گردد.در دوران کاهش به پشت کبریت و پوست روی کلوچه هم رحم نکردیم و روی آنها شعار دو فرزند کافیست را حک کردیم در مدرسه، مرکز بهداشت، خیابان و هر کجا می رفتیم شعار دوران کاهش را می دیدیم و یکی از عوامل موفقیت قانون تنظیم خانواده هم همین رسانه ها بودند اما امروز آنطور که باید و شاید رسانه ها پای مساله جوانی جمعیت نیامدند و باید با توجه به اقتضاات امروز رسانه را پای مساله جمعیت آورد.
البته بنده معتقدم ما باید از رسانه های گرم (مردمی) کار را شروع کنیم چون مساله جمعیت یکی از مسایل اجتماعی است بهتر است رسانه های مردمی ابتدا کار و تبلیغات خود را شروع و در ادامه رسانه های حاکمیتی به آنها بپیوندند و لازمه اینکار حمایت از مجموعه های مردمی معتقد و فعال در زمینه جمعیت (به جای مجموعه های حاکمیتی و رسانه ملی) برای تولید کارهای فاخر است.