عصر قم - سخنرانان سیزدهمین نشست «تبیین شاخصهای قدرت نرم تمدنی جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم» با تأکید بر ضرورت بازنگری در سیاستهای فرهنگی کشور، خواستار گذار از سیاستگذاری توصیهمحور به حکمرانی سنجشپذیر برای حل مسائل فرهنگی شدند.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، سیزدهمین نشست از سلسله نشستهای «تبیین شاخصهای قدرت نرم تمدنی جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم» با موضوع «ارزیابی و پایان سیاستها» در خبرگزاری رسا برگزار شد؛ نشستی که در آن جمعی از اساتید و پژوهشگران حوزه فرهنگ، حکمرانی و سیاستگذاری به بررسی مهمترین چالشها و الزامات پیشروی نظام فرهنگی جمهوری اسلامی در دوره جدید پرداختند.
در این نشست، سخنرانان با تأکید بر ضرورت بازنگری در الگوهای سیاستگذاری فرهنگی، بر اهمیت سنجشپذیری، تقویت نهادهای تربیتی، توجه به تحولات رسانهای، بازتعریف نسبت هویت ملی و اسلامی و بهرهگیری از ظرفیتهای مردمی برای حل مسائل فرهنگی کشور تأکید کردند.
دکتر عبدالرسول علمالهدی، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه فرهنگ، در سخنان خود با عنوان «چالشهای سیاستگذاری فرهنگی در ایران؛ مطالعه موردی حجاب» اظهار داشت: یکی از آسیبهای جدی سیاستگذاری فرهنگی در کشور، مواجهه تاریخی و غیرروزآمد با پدیدههای اجتماعی است.
وی تأکید کرد: بسیاری از مسائل اجتماعی تنها از منظر گذشته مورد بررسی قرار میگیرند، در حالی که فهم درست آنها نیازمند شناخت اقتضائات و تحولات زمان حاضر است.
وی با اشاره به مسئله حجاب، آن را صرفاً یک سنت تاریخی ندانست و خاطرنشان کرد: این پدیده در جامعه امروز معانی و کارکردهای جدیدی یافته و بدون توجه به این تحولات نمیتوان تحلیل دقیقی از وضعیت کنونی آن ارائه داد.
علمالهدی همچنین با اشاره به تحولات گسترده رسانهای، نگاه ابزارگرایانه به رسانه را ناکافی دانست و تصریح کرد: انسان معاصر در یک زیستبوم رسانهای زندگی میکند؛ از این رو سیاستگذاری فرهنگی تنها با تنظیم رفتارها موفق نخواهد شد و مدیریت معنا، روایت و افکار عمومی باید در مرکز توجه قرار گیرد.
وی از غلبه نگاه سیاسی، اقتصادی و امنیتی بر حوزه فرهنگ به عنوان یکی دیگر از چالشهای جدی نام برد و گفت که در بسیاری از فرآیندهای تصمیمسازی، سهم کارشناسان فرهنگی کمتر از سایر حوزههاست؛ مسئلهای که به تضعیف نگاه فرهنگی در سیاستگذاریهای کلان منجر شده است.
در ادامه این نشست، دکتر محمد عربزاده پژوهشگر حوزه سیاستگذاری فرهنگی با ارائه بحثی تحت عنوان «سنجشپذیری فرهنگ؛ گذار از سیاستگذاری انشایی به حکمرانی مبتنی بر اعتبار و امتیاز» بر ضرورت تغییر رویکردهای رایج در عرصه حکمرانی فرهنگی تأکید کرد.
وی با انتقاد از غلبه سیاستگذاری مبتنی بر توصیه و باید و نباید در کشور اظهار داشت: بسیاری از برنامههای توسعه به دلیل فقدان سازوکارهای دقیق ارزیابی و سنجش، به اهداف پیشبینیشده خود دست نیافتهاند.
عربزاده با اشاره به تجربههای جهانی گفت که حکمرانی نوین بیش از آنکه بر متنهای انشایی و توصیههای اخلاقی متکی باشد، بر دادهها، شاخصها، رتبهبندی و اعتبارسنجی استوار است.
وی تأکید کرد: نظامهای امتیازدهی و اعتباربخشی صرفاً ابزار ارزیابی نیستند بلکه میتوانند به عاملی برای هدایت رفتارهای فردی و اجتماعی تبدیل شوند.
این پژوهشگر حوزه سیاستگذاری فرهنگی، فقدان نظام جامع اعتبارسنجی در حوزه فرهنگ را یکی از خلأهای جدی حکمرانی فرهنگی کشور دانست و پیشنهاد کرد: برای موضوعاتی همچون حجاب، فعالیتهای نوجوانان، آموزش و سایر عرصههای فرهنگی، نظامهای رتبهبندی و اعتباربخشی طراحی شود.
دکتر مرتضی جوانعلیآذر، دیگر سخنران این نشست، نیز با تمرکز بر شرایط جدید کشور و ضرورت بازنگری در خطمشیهای فرهنگی، کمتوجهی به آمار و سنجشپذیری را از ضعفهای مهم نظام سیاستگذاری فرهنگی ایران دانست.
وی با اشاره به همزمانی پایان چشمانداز ۱۴۰۴، ورود کشور به شرایط پساجنگ و آغاز دوران موسوم به «رهبری سوم انقلاب اسلامی»، این مقطع را فرصتی برای بازتعریف اولویتهای فرهنگی کشور ارزیابی کرد.
جوانعلیآذر نسبت اسلامگرایی و ملیگرایی را یکی از مهمترین مسائل دوره جدید دانست و تأکید کرد: جمهوری اسلامی نیازمند تولید ادبیات نظری متناسب با شرایط کنونی درباره نسبت ایرانیت و اسلامیت است.
وی همچنین بر ضرورت توجه به خردهفرهنگها و قومیتها تأکید کرد و هشدار داد: بیتوجهی به این حوزه میتواند زمینه سوءاستفاده جریانهای معارض را فراهم سازد.
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع حجاب، نظام آموزشی و سیاستهای فیلترینگ پرداخت و خواستار ارزیابی مجدد برخی سیاستهای فرهنگی متناسب با تحولات فناورانه و اجتماعی شد.
در ادامه نشست، حجتالاسلام والمسلمین سید محمدحسین هاشمیان، پژوهشگر حوزه حکمرانی فرهنگی، با ارائه دیدگاههای خود درباره آینده سیاستگذاری فرهنگی کشور، بر ضرورت گذار از «سیاستگذاری فرهنگی» به «تربیت فرهنگی» تأکید کرد.
وی ظرفیت یادگیری و اصلاح مستمر را یکی از مهمترین عوامل ماندگاری جمهوری اسلامی دانست و اظهار داشت: شرایط جدید کشور فرصتی برای تقویت این ظرفیت در عرصه فرهنگ فراهم کرده است.
حجت الاسلام و المسلمین هاشمیان با بیان اینکه نگاه سیاستگذارانه عمدتاً ساختارگرا و متکی بر عاملیت دولت است، تصریح کرد: رویکرد تربیتی بر انسان، تفاوتهای فردی و ظرفیتهای تحولآفرین مردم تمرکز دارد و از این جهت میتواند اثربخشی بیشتری در حل مسائل فرهنگی داشته باشد.
وی مسجد، هیئت، خانواده و نظام آموزشوپرورش را از مهمترین بسترهای تحقق تربیت فرهنگی دانست و تأکید کرد: بسیاری از چالشهای فرهنگی کشور از طریق گفتوگو، اقناع و فعالسازی ظرفیتهای مردمی قابل حل است.
این استاد حوزه و دانشگاه همچنین بر اهمیت «بعثت مردم» در حکمرانی فرهنگی تأکید کرد و آن را یکی از مهمترین سرمایههای فرهنگی جمهوری اسلامی برای عبور از چالشهای پیشرو دانست.
در بخش پایانی این نشست، حجتالاسلام سید قوام صفوی، مسئول فضای مجازی خبرگزاری رسا، به تبیین جایگاه جمهوری اسلامی ایران در عرصه تحولات منطقهای و جهانی پرداخت.
وی با اشاره به دستاوردهای جمهوری اسلامی پس از جنگ ۴۰ روزه اظهار داشت: قدرت ایران دیگر صرفاً یک شعار سیاسی نیست، بلکه به واقعیتی اثرگذار در معادلات منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است.
حجت الاسلام صفوی با بیان اینکه جمهوری اسلامی امروز توان تأثیرگذاری بر برخی متغیرهای مهم اقتصادی جهان را دارد، این مسئله را نشانه ارتقای جایگاه ایران در نظام بینالملل دانست و تأکید کرد که حرکت کشور در مسیر تمدن نوین اسلامی باید در تمامی عرصههای نظامی، اقتصادی و فرهنگی امتداد یابد.
وی حفظ و تقویت این جایگاه را نیازمند برنامهریزی مستمر و بهرهگیری از ظرفیتهای موجود دانست و خاطرنشان کرد: استمرار این مسیر میتواند زمینه تثبیت جایگاه ایران در قله قدرت منطقهای و جهانی را فراهم سازد.
سخنرانان این نشست در مجموع بر این نکته تأکید داشتند که عبور موفق جمهوری اسلامی از شرایط جدید، نیازمند بازاندیشی در الگوهای حکمرانی فرهنگی، تقویت نظام ارزیابی و سنجش، توجه به تحولات رسانهای و اجتماعی، فعالسازی ظرفیتهای مردمی و بهرهگیری از رویکردهای نوین در سیاستگذاری و تربیت فرهنگی است.