عصر قم - عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی قم با بیان اینکه بخش قابل توجهی از آسیبهای تبلیغ دینی ناشی از شناخت نادرست مخاطب است، گفت: بیتوجهی به ویژگیهای شخصیتی، فرهنگی و اجتماعی مخاطبان، گاه پیامدهایی جبرانناپذیر به همراه دارد.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا ، حجتالاسلام ابوالفضل فتحی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی و نماینده طلاب استان زنجان، در نشست علمی تخصصی «مخاطب تبلیغ دینی؛ تبلیغات نسلی و الگوهای نوین ارتباط» از سلسله نشست های «بررسی مسائل اولویتدار تبلیغ در حوزههای علمیه» که در سالن جلسات خبرگزاری رسا برگزار شد، با تأکید بر اهمیت مخاطبشناسی در فرآیند تبلیغ دینی گفت: بخش قابل توجهی از آسیبهای تبلیغ دینی ناشی از شناخت نادرست مخاطب است و بیتوجهی به ویژگیهای شخصیتی، فرهنگی و اجتماعی مخاطبان، گاه پیامدهایی جبرانناپذیر به همراه دارد.
وی اظهار داشت: در تبلیغ دینی سه ضلع اصلی مبلغ، مخاطب و محتوا مطرح هستند و در کنار آن، روش و ابزار انتقال پیام نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. اگر مبلغ شناخت دقیقی از مخاطب نداشته باشد، فرآیند انتقال پیام با چالشهای جدی مواجه خواهد شد.
نماینده طلاب زنجان در مجمع نمایندگان طلاب و فضلای حوزه علمیه قم با اشاره به ضرورت پرداخت تخصصی به موضوع مخاطبشناسی افزود: بررسی آسیبهای ناشی از شناخت نادرست مخاطب نیازمند مطالعه از زوایای مختلف روانشناختی، اجتماعی، معرفتی و روششناختی است و نمیتوان این مسئله را به صورت سطحی مورد توجه قرار داد.
وی با بیان اینکه بسیاری از مبلغان در شناخت گروههای مختلف اجتماعی با چالش روبهرو هستند، گفت: زیست متفاوت طلاب و مبلغان با برخی اقشار جامعه، بهویژه بانوان، موجب شده است در مواردی فاصلهای میان مبلغ و مخاطب شکل بگیرد. از همین رو، شناخت دقیق اقتضائات فرهنگی و اجتماعی مخاطبان برای موفقیت در امر تبلیغ ضروری است.
حجتالاسلام فتحی با اشاره به تجربیات خود در محیطهای دانشگاهی خاطرنشان کرد: برخلاف برخی تصورات، جوانان همچنان آمادگی بالایی برای شنیدن سخن دین دارند و قاعده «قلبُ الحَدَثِ کالأرضِ الخالیه» همچنان معتبر است. وی به نمونهای از تغییر نگرش یک دانشجوی دانشگاه آزاد پس از تعامل مستقیم با یک روحانی اشاره کرد و گفت: هرچه ارتباط مبلغ با مخاطب بیشتر و عمیقتر باشد، بسیاری از سوءبرداشتها و فاصلههای ذهنی کاهش پیدا میکند.
نماینده طلاب استان زنجان ادامه داد: شناخت ویژگیهای شخصیتی، روحیات، جنسیت، سن و شرایط اجتماعی مخاطبان، یکی از الزامات تبلیغ موفق است. اگر مبلغ متناسب با سطح درک و نیاز مخاطب سخن نگوید، یا موجب احساس تحقیر در او خواهد شد و یا پیام به دلیل پیچیدگی بیش از حد، فهمیده نخواهد شد.
وی با استناد به نامه ۳۱ نهجالبلاغه، مخاطبشناسی را یکی از ویژگیهای برجسته سیره اهل بیت(ع) دانست و افزود: امیرالمؤمنین(ع) در گفتوگو با نسل جوان از استدلال، منطق و برهان بهره میگیرد و این نشان میدهد که باید متناسب با سطح فهم مخاطب با او سخن گفت.
حجتالاسلام فتحی با تأکید بر اینکه هدف تبلیغ صرفاً انباشتن ذهن مخاطب از اطلاعات نیست، تصریح کرد: مبلغ باید مفاهیم را به گونهای منتقل کند که مخاطب آنها را درک کرده، بپذیرد و با آن همراه شود. در غیر این صورت، تبلیغ به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
وی یکی دیگر از آسیبهای ناشی از عدم شناخت مخاطب را ناهماهنگی زبان پیام با فرهنگ مخاطب عنوان کرد و گفت: استفاده نادرست از اصطلاحات، تشبیهات یا مفاهیم بدون توجه به فرهنگ و فضای اجتماعی مخاطبان، میتواند موجب سوءبرداشت و حتی مقاومت روانی آنان شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی قم افزود: برخی از تعابیر و مثالهایی که در متون دینی یا فضای تاریخی صدر اسلام مطرح شدهاند، نیازمند تبیین و بازآفرینی متناسب با زبان و فرهنگ امروز هستند و عدم توجه به این مسئله گاه سبب فاصله گرفتن مخاطب از پیام دینی میشود.
وی همچنین بر ضرورت دقت در نقل روایات و معارف دینی تأکید کرد و گفت: علاوه بر صحت سند و محتوا، باید به اقتضائات مخاطب و شرایط بیان مطالب نیز توجه داشت؛ زیرا هر سخن صحیحی لزوماً برای هر مخاطب و در هر موقعیتی مناسب نیست.
حجتالاسلام فتحی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تجربه سالهای حضور در دانشگاه آزاد اسلامی اظهار داشت: جوانان و دانشجویان همچنان احترام و اعتماد قابل توجهی نسبت به روحانیت دارند و این سرمایه اجتماعی ارزشمند باید با ارتباط مؤثر، شناخت صحیح مخاطب و بهکارگیری روشهای حکیمانه در تبلیغ دینی حفظ و تقویت شود.
وی با استناد به سیره پیامبر اکرم(ص) در تبلیغ دین، خاطرنشان کرد: یکی از ویژگیهای مهم پیامبر(ص) توجه به ظرفیت مخاطبان و پرهیز از خسته کردن آنان بود و این الگو میتواند راهنمای مبلغان در مواجهه با نسل امروز باشد.