عصر قم - تبریز- حجت الاسلام والمسلمین روشن تن گفت: واقعه مباهله در سال دهم هجری قمری، نقطه عطفی در تاریخ اسلام و نمادی بیبدیل از یقین پیامبر اکرم (ص) و جایگاه رفیع اهلبیت (ع) به شمار میرود.
به گزارش خبرگزاری رسا از تبریز، واقعه مباهله در سال دهم هجری قمری، نقطه عطفی در تاریخ اسلام و نمادی بیبدیل از یقین پیامبر اکرم(ص) و جایگاه رفیع اهلبیت(ع) به شمار میرود. رویارویی هیئت مسیحیان نجران با پیامبر اسلام و همراهان آسمانیاش، نه تنها به یک پیروزی اعتقادی و تثبیت امامت انجامید، بلکه آموزههایی عمیق در باب گفتوگوی بینادیانی، مدارا و شجاعت ایمانی بر جای گذاشت.
در همین راستا و برای واکاوی دقیق ابعاد تاریخی، کلامی و تفسیری این رویداد عظیم، حجتالاسلام و المسلمین اسماعیل روشنتن، مدیر حوزه علمیه استان آذربایجان شرقی در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگاران، به بررسی شأن نزول آیه ۶۱ سوره آلعمران، دلالتهای مفهومی «انفسنا»، اتفاق نظر علمای شیعه و اهل سنت و پیامهای کاربردی این واقعه برای جامعه امروز پرداخته است.
خبرنگار: شرایط حاکم بر دوران وقوع مباهله چگونه بود و چه عاملی هیئت مسیحیان نجران را به مدینه کشاند؟
حجتالاسلام و المسلمین روشن تن: این رویداد در سال دهم هجری در مدینه به وقوع پیوست. در آن مقطع، اسلام به عنوان یک قدرت سیاسی تازه تأسیس در شبهجزیره عربستان در حال توسعه بود و این امر، مسیحیان مقتدر منطقه نجران یمن را با چالشی جدی مواجه ساخت. رسول اکرم (ص) در راستای دعوت جهانی خود، با ارسال مکتوبی به اسقف نجران، آنها را میان پذیرش اسلام، پرداخت جزیه یا رویارویی نظامی مخیر نمودند. این نامه سبب شد تا هیئتی عالیرتبه برای ارزیابی ادعای نبوت ایشان راهی مدینه شوند.
تمرکز اصلی اختلافات در این دیدار، ماهیت وجودی حضرت مسیح (ع) بود؛ در حالی که نجرانیها به الوهیت و تثلیث باور داشتند، پیامبر (ص) با استناد به وحی، عیسی (ع) را کلمه و بنده خدا معرفی کرده و الوهیت وی را شرک دانستند.
خبرنگار: آیه ۶۱ سوره آلعمران چه سازوکاری را برای حل این اختلاف ارائه داد و چرا پیامبر (ص) تنها پنج نفر را به میدان مباهله بردند؟
حجتالاسلام و المسلمین روشن تن: این آیه شریفه که دقیقاً در واکنش به پافشاری هیئت نجران بر عقایدشان نازل شد، راهکاری نهایی برای پایان دادن به لجاجتها ارائه میدهد که همان نفرین متقابل (مباهله) برای رسوایی دروغگویان است. اقدام پیامبر در همراه کردن تنها چهار نفر با خود، تجسم عملی و عینی عبارات قرآنی بود. ایشان امام حسن و امام حسین (ع) را به عنوان مصداق «أَبْنَاءَنَا»، حضرت زهرا (س) را مظهر «نِسَاءَنَا» و امیرالمؤمنین علی (ع) را معادل «أَنْفُسَنَا» معرفی کردند. این انحصار بینظیر، نشان داد که این پنج تن، مقربترین و مطهرترین افراد نزد خداوند و رسول او هستند و هیچکس، حتی همسران پیامبر، در این جایگاه شریک نیست.
خبرنگار: این تعابیر قرآنی، بهویژه کلمه «انفسنا»، چه جایگاهی در تبیین عقاید شیعه و همچنین در نگاه مفسران اهل سنت دارد؟
حجتالاسلام و المسلمین روشن تن: از منظر شیعه، اطلاق لفظ «جانِ پیامبر» به امام علی (ع)، محکمترین دلیل بر امامت و خلافت بلافصل ایشان است؛ چرا که شایستهترین فرد برای رهبری، کسی است که در تمامی کمالات الهی (به جز نبوت) همتراز پیامبر باشد. حضور حضرت فاطمه (س) نیز مهر تأییدی بر عصمت و جایگاه بیبدیل زن مسلمان در دفاع از حقایق دین است.
خبرنگار: چه شد که مسیحیان از انجام مباهله عقبنشینی کردند و پیامبر (ص) چه رویکردی را پس از این انصراف اتخاذ نمودند؟
حجتالاسلام و المسلمین روشن تن: با مشاهده چهرههای پرصلابت و مطمئن پیامبر و اهلبیتش، رعب و وحشت بر دل مسیحیان مستولی شد. ابوحارثه، اسقف اعظم نجران، با دیدن این صحنه اعتراف کرد که این چهرهها قادرند کوهها را جابهجا کنند و انجام مباهله به نابودی کامل مسیحیان خواهد انجامید.
با انصراف آنان، پیامبر مکرم اسلام (ص) که مظهر رحمت بودند، به جای انتقام، صلحنامهای را با آنان منعقد کردند این اقدام، امنیت مذهبی و مالی مسیحیان را تضمین کرد و الگویی درخشان از همزیستی مسالمتآمیز، مدارا و عدم تحمیل عقاید را در جامعه اسلامی به نمایش گذاشت.
خبرنگار: از منظر فقهی و کلامی، چه تفاوتی میان مباهله و مناظره وجود دارد و آیا امروز نیز این روش کاربرد دارد؟
حجتالاسلام و المسلمین روشن تن: مناظره بر پایه منطق، استدلال و با هدف اقناع شکل میگیرد؛ اما مباهله زمانی موضوعیت مییابد که مسیر گفتوگوی علمی به بنبست رسیده و لجاجت جایگزین آن شود. مباهله یک داوری غیبی و آزمون الهی است از منظر فقهی، برخی علما آن را تحت شرایطی بسیار سختگیرانه نظیر خلوص نیت و قطعیت کامل جایز میدانند، اما نباید به ابزاری برای اختلافات سطحی مبدل گردد.
خبرنگار: پیام این واقعه برای جامعه مدرن امروزی چیست و چه اعمالی برای گرامیداشت روز مباهله توصیه شده است؟
حجتالاسلام و المسلمین روشن تن: پیام اصلی مباهله، لزوم رسیدن به مرز یقین در باورهاست؛ ایمانی که فرد حاضر باشد عزیزترین داراییهایش را برای آن فدا کند. همچنین این رویداد به ما شجاعت دفاع از حق در برابر مخالفان را میآموزد.
برای این روز بزرگ (۲۴ ذیالحجه) که نماد پیروزی حق و روز تجدید عهد با ولایت است، اعمالی چون غسل، روزه، صدقه، نماز مخصوص و خواندن زیارت جامعه کبیره سفارش شده است واقعه مباهله، در کنار غدیر و حدیث کساء، جامعترین تابلوی حقانیت و طهارت اهلبیت (ع) را در تاریخ به تصویر میکشد.
نویسنده: وحید نستوهی