عصر قم - مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در گزارشی راهبردی با عنوان «تحلیل محتوای بازتاب رسانهای انتخابات تناسبی در بین نخبگان فقهی و سیاسی» به بررسی ابعاد مختلف اجرای آزمایشی این نظام انتخاباتی در انتخابات شوراهای شهر تهران پرداخته است.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در جدیدترین گزارش راهبردی خود با عنوان «تحلیل محتوای بازتاب رسانهای انتخابات تناسبی در بین نخبگان فقهی و سیاسی»، ابعاد اجرای آزمایشی این نظام انتخاباتی در شوراهای شهر تهران را مورد واکاوی قرار داد. این گزارش، تغییر مدل انتخاباتی از اکثریتی به تناسبی را حامل تحولی بنیادین در حکمرانی ایران دانسته که همزمان فرصتهای عدالتمحور و چالشهای نهادی متعددی را پیش روی نظام سیاسی قرار میدهد.
مزیتهای نظام تناسبی: از عدالت ساختاری تا پاسخگویی حزبی
بر اساس یافتههای این پژوهش که در بهار ۱۴۰۵ منتشر شده است، نخبگان موافق با این نظام، «عدالت ساختاری در توزیع قدرت» را مهمترین دستاورد آن میدانند. در این مدل که با منطق «همه یا هیچ» در نظام اکثریتی فاصله دارد، کرسیها به نسبت آرای هر فهرست توزیع میشود که منجر به حضور سلایق متنوع و پایان انحصار سیاسی میگردد. همچنین، گذار از «شخصمحوری» به «حزبمحوری و برنامهمحوری»، از دیگر نقاط قوت مطرح شده است که میتواند مشارکت سیاسی را از نظر کیفی ارتقا داده و احزاب را نسبت به وعدههایشان پاسخگو کند.
چالشهای بنیادین: فقدان بستر حزبی و خطر گسست اجتماعی
در مقابل، منتقدان و کارشناسانِ حاضر در این گزارش، بر نبود زیرساختهای لازم در جامعه تأکید دارند. مهمترین محورهای نگرانی این گروه عبارتند از:
شکاف میان واقعیت و ساختار: با وجود ثبت بیش از ۱۰۰ حزب، هنوز فرهنگ سیاسی کشور به سمت «حزبگرایی واقعی» حرکت نکرده و بسیاری از ساختارها همچنان تحت تأثیر مناسبات سنتی و ایلی-عشیرهای هستند. تهدید انسجام ملی: منتقدان هشدار میدهند که نظام تناسبی در صورت عدم بلوغ سیاسی احزاب، میتواند به جای «رقابتِ سازنده»، به «نبرد گروهگرایانه» تبدیل شده و ثبات اجتماعی و خدماترسانی در مدیریت شهری را با چالش مواجه کند. محدودیت برای مستقلین: نگرانی از حذف نخبگان مستقل و توانمندی که در ائتلافهای بزرگ جایی ندارند، از دیگر دغدغههای اصلی مطرح شده در این پژوهش است.
بسته سیاستی؛ شرطوشروط اجرایی
مرکز تحقیقات اسلامی مجلس در پایان، تغییر نظام انتخاباتی را بدون فراهمسازی زمینههای نهادی و فرهنگی، «خطرناک» ارزیابی کرده و چهار راهبرد کلیدی را برای مدیریت این تحول پیشنهاد داده است:
1. نهادسازی حزبی: تقویت احزاب از طریق چارچوب قانونی شفاف، نظارت مستقل و تضمین شفافیت مالی.
2. صیانت از مستقلین: ایجاد توازن در بودجه تبلیغاتی و دسترسی عادلانه به رسانهها برای نامزدهای مستقل.
3. پایش مستمر کارآمدی: ایجاد سامانه پاسخگویی به وعدههای انتخاباتی برای سنجش میزان وفاداری نمایندگان به برنامههای حزبی.
4. آموزش عمومی: تقویت اعتماد عمومی از طریق آگاهسازی شهروندان درباره عدالت توزیعی و نقش ساختار احزاب در پیشرفت کشور.
این گزارش در نهایت تأکید میکند که هرگونه گذار به نظام تناسبی باید بهصورت مرحلهبندی شده و آزمایشی در مقیاسهای محدود صورت گیرد تا پیش از تعمیم ملی، آسیبهای احتمالی آن شناسایی و با ارزیابیهای دقیق، مشروعیت و ثبات نظام سیاسی حفظ شود.
علاقهمندان جهت مطالعه کامل این اثر میتوانند کلیک کنند.