عصر قم - مهر /عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: نوزادانی که در شرایط مطلوب به دنیا میآیند، تحت مراقبتهای بهداشتی روتین شامل واکسیناسیون بهموقع و غربالگریهای اولیه قرار میگیرند.
پس از تولد نوزاد، یکی از اصلیترین دغدغههای والدین، مراقبتهای بهداشتی و پیگیریهای پزشکی برای اطمینان از سلامت نوزاد است. نوزادانی که بهطور طبیعی و در شرایط مطلوب به دنیا میآیند، بهطور معمول تحت مراقبتهای روتین بهداشتی قرار میگیرند که این اقدامات در بسیاری از موارد، از شروع سلامت جسمی و روانی نوزاد تا رسیدن به مراحل بعدی رشد، تأثیر زیادی دارد.
بازار ![]()
این مراقبتها شامل انجام واکسیناسیونهای بهموقع و غربالگریهای اولیه است که در ابتدا در بیمارستان انجام میشود و سپس با ادامه پیگیریهای پزشکی از طریق پایگاههای بهداشتی و خانههای بهداشت، بهطور منظم در طول سالهای اول زندگی نوزاد ادامه مییابد. این فرآیند پیگیری، بهویژه برای نوزادانی که نیاز به درمان خاص دارند یا به پزشکان متخصص ارجاع داده میشوند، بسیار اهمیت دارد.
یکی از اقدامات کلیدی پس از مرخص شدن نوزاد از بیمارستان، تشکیل پرونده بهداشتی نوزاد در نزدیکترین پایگاه بهداشتی محل سکونت والدین است. با مراجعه به این پایگاهها، اطلاعات نوزاد ثبت میشود و تیمهای بهداشتی و درمانی مسئول پیگیری وضعیت سلامت نوزاد از جمله انجام واکسیناسیونها و غربالگریهای مختلف خواهند بود. این خدمات به والدین کمک میکند تا در صورتی که نوزاد نیاز به درمان خاص یا بررسیهای تخصصی داشته باشد، این امور بهسرعت و بدون هیچگونه تأخیری انجام شود
در همین راستا با امیر نداف فوق تخصص نوزادان فوق تخصص طب نوزادی و پیرامون تولد و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران گفتگویی داشته ایم.
مراقبتهای بهداشتی و پیشگیری از بیماریها در نوزادان چگونه صورت میگیرد؟
نداف: نوزادانی که بهطور طبیعی به دنیا میآیند و در شرایط مطلوب متولد میشوند، معمولاً تحت مراقبتهای بهداشتی روتین قرار میگیرند. این مراقبتها شامل انجام واکسیناسیون بهموقع، غربالگریهای اولیه، و پیگیریهای پزشکی از طریق پایگاههای بهداشتی و خانههای بهداشت در سراسر کشور است. بهعنوان مثال، پس از مرخص شدن نوزاد از بیمارستان، والدین با مراجعه به نزدیکترین پایگاه بهداشتی محل سکونت خود، پرونده بهداشتی نوزاد را تشکیل میدهند. این پایگاهها سپس مسئول پیگیری تمامی مراحل مراقبتهای بهداشتی، از جمله واکسیناسیون و غربالگریها، خواهند بود.
اگر نوزاد نیاز به درمان خاص یا ارجاع به پزشک متخصص داشته باشد، این خدمات بهسرعت و بدون هیچگونه تأخیری انجام میشود. این روند پیگیری باعث شده تا نوزادانی که در چند سال اخیر متولد شدهاند، غالباً از سلامت مطلوبی برخوردار بوده و مشکلات عمدهای در مسیر رشد خود نداشته باشند.
چالشها و مراقبتهای ویژه نوزادان نارس چیست؟
نداف: در کنار مراقبتهای روتین نوزادان، چالشهای خاصی نیز برای نوزادان نارس وجود دارد. نوزادانی که به دلایل مختلف از جمله بیماریهای مادر، استرسهای دوران بارداری، یا زایمان زودرس به دنیا میآیند، نیاز به مراقبتهای ویژه و بستری شدن در بخشهای نوزادان بیمارستانها دارند.
پیش از چند دهه، نوزادان زیر ۲ کیلوگرم بهویژه اگر زودتر از موعد به دنیا میآمدند، شانس کمی برای بقا داشتند و در بسیاری از موارد به دلیل مشکلات جدی جسمی، قادر به زنده ماندن نمیشدند. اما با پیشرفت علم پزشکی و تجهیزات درمانی، اکنون نوزادانی که حتی وزن آنها کمتر از ۶۰۰ گرم باشد و در حدود ۲۶ هفته به دنیا بیایند، شانس بقا پیدا کردهاند. در بیمارستانهایی مانند بیمارستان امام خمینی تهران، این نوزادان تحت مراقبتهای ویژه قرار میگیرند و توانایی زندگی و رشد را دارند.
البته این نوزادان نارس ممکن است دچار مشکلاتی بهدلیل زایمان زودرس شوند، اما با پیشرفتهای درمانی و امکانات جدید، تا حد زیادی این مشکلات قابل مدیریت و درمان هستند.
امکانات درمانی و دارویی نوزادان در ایران چه پیشرفتهایی داشته است؟
نداف: یکی از دستاوردهای مهم در زمینه مراقبت از نوزادان نارس در ایران، پیشرفت در تجهیزات و داروهای مورد نیاز برای درمان آنها است. اکنون بسیاری از داروها و تجهیزات پزشکی مورد نیاز نوزادان در داخل کشور تولید میشود، که این موضوع باعث کاهش وابستگی به واردات و هزینههای بالای خارجی میشود. البته در موارد خاص، ممکن است برخی از داروها نیاز به واردات از خارج کشور داشته باشند، اما در مجموع، این دستاوردهای علمی و تولیدات داخلی به نوزادان این امکان را میدهد که درمانهای بهموقع و مؤثری دریافت کنند.
پیشرفت در این زمینهها نتیجه تلاشهای پیگیر وزارت بهداشت، انجمن نوزادان، بیمارستانها و تیمهای پزشکی است که با حساسیت نسبت به وضعیت نوزادان نارس، بهترین امکانات درمانی را فراهم کردهاند.
همکاری خانوادهها در مراقبتهای بهداشتی نوزادان چگونه است ؟
نداف: برای داشتن نسلی سالم و آیندهساز، باید به اهمیت مراقبتهای بهداشتی نوزادان پی برد. این مراقبتها از لحظه تولد شروع میشود و شامل اقدامات پیشگیرانهای مانند واکسیناسیون، غربالگریهای نوزادان، و پیگیریهای پزشکی بعد از تولد میباشد. با این حال، برخی از والدین هنوز نسبت به برخی از این اقدامات حساسیت نشان میدهند یا از انجام آنها غافل میشوند، که این موضوع میتواند تهدیدی برای سلامت نسل آینده باشد.
چالشهای واکسیناسیون بهموقع نوزادان چیست؟
نداف: یکی از مهمترین اقدامات بهداشتی در نوزادان، واکسیناسیون بهموقع است. با وجود تمامی تأکیدات و تبلیغات، هنوز برخی از والدین نسبت به واکسیناسیون فرزندشان شک و تردید دارند یا آن را به تأخیر میاندازند. این مشکل نهتنها در کشور ما بلکه در بسیاری از کشورهای دیگر نیز مشاهده میشود. واکسیناسیون یکی از موثرترین راهها برای پیشگیری از بیماریهای خطرناک است که میتواند از عوارض جبرانناپذیر جلوگیری کند و سلامت جامعه را تضمین نماید. در نتیجه، باید توجه ویژهای به اطلاعرسانی و آموزش خانوادهها در این زمینه صورت گیرد.
علاوه بر واکسیناسیون، غربالگریهای نوزادان برای شناسایی بیماریها و مشکلات بهداشتی نیز اهمیت فراوانی دارد. بهعنوان مثال، غربالگریهای چشمی نوزادان که باید در ۲۸ روزگی انجام شوند، نقش مهمی در شناسایی مشکلات بینایی و جلوگیری از بروز اختلالات جدی در آینده دارند. با این حال، برخی از والدین بهدلیل مشغلهها یا عدم آگاهی، این مرحله از مراقبت را فراموش میکنند یا به تأخیر میاندازند.
یکی از اصلیترین عوامل موفقیت در پیشگیری از بیماریها و مشکلات بهداشتی نوزادان، آگاهی و آموزشهای بهموقع به والدین است. اگر خانوادهها از اهمیت و ضرورت هر یک از اقدامات بهداشتی، نظیر واکسیناسیون، غربالگریهای مختلف و پیگیریهای بعدی آگاه شوند، میتوانند تصمیمات بهتری در راستای سلامت نوزادان خود بگیرند. این آموزشها باید بهطور مستمر و با تأکید بر اهمیت پیشگیری و درمانهای بهموقع انجام شود تا نوزادان بهطور کامل تحت مراقبتهای لازم قرار بگیرند.
ژن درمانی در ایران پیشرفتی داشته است؟
نداف: ژن درمانی در دنیای پزشکی هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد و عمدتاً روی درمان بیماریهای خاص با استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته ژنتیکی انجام میشود. اما در ایران، در کنار تلاشهای جهانی برای توسعه این علم، به نظر میرسد که پیشگیری از بیماریهای ژنتیکی با تشخیص دقیقتر، در حال گام برداشتن به جلو باشد. در این مقاله، به اهمیت تشخیصهای ژنتیک و نقش آنها در پیشگیری از بیماریهای ارثی و مزمن خواهیم پرداخت.
تشخیص بیماریهای ژنتیکی قبل از تولد امکانپذیر است؟
نداف: یکی از بزرگترین پیشرفتها در زمینه پزشکی و ژنتیک، تشخیص بیماریهای ژنتیکی در مراحل ابتدایی بارداری است. بیماریهایی مانند تالاسمی و هموفیلی که از مشکلات ژنتیکی ناشی میشوند، میتوانند با آزمایشهای ژنتیک قبل از تولد شناسایی شوند. در واقع، اگر پدر و مادر حامل ژنهای این بیماریها باشند، امکان تشخیص این بیماریها از همان ابتدای بارداری وجود دارد.
در صورت تأیید وجود این بیماریها، طبق قوانین کشور، اگر جنین مبتلا به بیماریهای ژنتیکی خاصی باشد که بهطور جدی سلامت کودک را تهدید کند، امکان انجام سقط قبل از هفتههای ۱۸ بارداری فراهم است. این فرآیند بهویژه در پیشگیری از تولد نوزادانی که با مشکلات جدی ژنتیکی مواجه خواهند بود، نقش اساسی ایفا میکند.
یکی دیگر از کاربردهای مهم آزمایشهای ژنتیک در ایران، تشخیص بیماریهای مشترک در میان اعضای خانواده است. اگر در یک خانواده بیماریهایی مانند تالاسمی یا هموفیلی در چندین نسل مشاهده شود، متخصصین ژنتیک میتوانند از طریق آزمایشهای ژنتیکی، مشخص کنند که آیا والدین آینده نیز حامل این ژنهای معیوب هستند یا نه. این تشخیصها به زوجها این امکان را میدهند که بدانند چه درصدی از احتمال ابتلا به بیماریهای ارثی در فرزندشان وجود دارد.
حتی در مرحله تشکیل نطفه، با استفاده از آزمایشهای پیشرفته، میتوان پیشبینی کرد که آیا جنین به بیماریهای ژنتیکی خاصی مبتلا خواهد شد یا خیر. این اطلاعات به خانوادهها کمک میکند تا تصمیمات آگاهانهتری در مورد سلامت نسلهای آینده اتخاذ کنند.
تهدیدات و چالشهای تشخیص ژنتیکی چیست ؟
نداف: با وجود پیشرفتهای قابل توجه در زمینه تشخیصهای ژنتیکی، چالشهایی نیز در مسیر این روند وجود دارد. تحریمها و محدودیتهای واردات برخی کیتها و تجهیزات آزمایشگاهی، ممکن است روند انجام این آزمایشها را کندتر کند و هزینهها را افزایش دهد. این شرایط، گرچه مشکلاتی بهدنبال دارد، اما همچنان امکان انجام آزمایشهای ژنتیکی در کشور فراهم است و متخصصین این حوزه قادرند با استفاده از امکانات موجود، تشخیصهای دقیقتری ارائه دهند.
تشخیصهای ژنتیکی در آینده چه کمکی به انسان خواهد کرد؟
نداف: تشخیصهای ژنتیکی، بهویژه در زمینه پیشگیری از بیماریهای ارثی، میتواند تأثیر بسزایی در کاهش مشکلات بهداشتی و ارتقاء کیفیت زندگی افراد داشته باشد. با توجه به پیشرفتهای موجود در کشور، بسیاری از بیماریهای ژنتیکی قابل شناسایی و پیشگیری هستند. این دستاوردها میتواند به کاهش تولد نوزادانی که با مشکلات جدی روبهرو هستند، کمک کند و از بروز بیماریهای ارثی در نسلهای آینده جلوگیری کند.
در نهایت، با وجود چالشهای موجود، پیشرفتهای علمی و امکانات آزمایشگاهی در ایران این امکان را فراهم میآورد که بیماریهای ژنتیکی شناسایی و بهموقع درمان شوند، که این امر بهطور مستقیم به بهبود سلامت عمومی و کاهش هزینههای درمانی در آینده منجر خواهد شد.
حفظ نسل آینده کشور چه اهمیتی دارد؟
نداف: رشد جمعیت در ایران در سالهای اخیر با کاهش چشمگیری مواجه شده و این موضوع احتمالاً در آینده به چالشهای بیشتری منجر خواهد شد. نسل جدید، که بهویژه نوزادان و کودکان هستند، بهعنوان سرمایههای ارزشمند کشور باید از سلامت کامل برخوردار باشند تا بتوانند در آینده کشور را بسازند و در مسیر توسعه آن گام بردارند. در این راستا، مراقبتهای بهداشتی نوزادان، از بدو تولد تا مراحل بعدی، نقشی اساسی ایفا میکند.