عصر قم - پس از جنگ ۱۲ روزه در رسانه های عبری، غربی و حتی کارشناسان داخلی کشورمان هشدارهایی مکرر بر این امر بود که این جنگ تنها یک آزمایش توانمندی از طرف مقابل بود. این تحلیلها بر این اساس بودند که جنگ ۱۲ روزه بررسی از توانایی پدافندی و آفندی ایران بود و اینکه کشورمان برای دفاع دقیقا چه در چنته دارد و چه نوع سلاح هایی دارد، مهمتر کارکرد و نوع تخریب آن تا چه اندازه است؟ ناظران هشدار دادند این جنگ پیش زمینه آغاز یک جنگ تمام عیار است و تا زمانی مانده، لطفا مذاکره را از سر بگیرید. اما تا به امروز، به رغم تهدیدهای مکرر و جنگ روانی و آرایش نظامی، خوشبختانه هنوز جنگ عملی نشدهاست و کار به دیپلماسی دقیقه ۹۰ کشیدهشد.
در بحبوحه اعزام ناوشکنهای آمریکا به خلیج فارس و تروریستی اعلام شدن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از سوی اتحادیه اروپا دیگر وقوع جنگ برای همگان آشکار شد. کشورهای منطقه میانجیگری را با طرف آمریکایی آغاز کردند. حتی نمایندگان آنها حضوری به واشنگتن سفر کردند و نتیجه این میانجیگری ها و پیام های رد و بدل شده این شد که روز جمعه عباس عراقچی وزیر خارجه کشورمان به آنکارا سفر کرد و با رجب طیب اردوغان رئیس جمهور و هاکان فیدان وزیر خارجه این کشور دیدار کرد.
ظاهرا در این دیدار نقشه راهی از سوی رئیس جمهور ترکیه به ایران ارائه داده شده برای آغاز مذاکره با طرف آمریکایی . در میان اخبار که راستی آزمایی آن این روزها کمی دشوار است شنیده شد که حتی اردوغان پیشنهاد مذاکره مستقیم میان دکتر مسعود پزشکیان رئیس جمهور کشورمان با دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا را داده است یا حتی یک کنفرانس تلفنی سه نفره میان ایران، ترکیه و آمریکا می تواند مفید باشد. اما هیچکدام از این اخبار تائید و تکذیب نشد و اردوغان با پزشکیان همزمان با سفر عراقچی تنها به یک گفتگوی تلفنی بسنده کردند که ظاهرا در این گفتگو طرح ترکیه و شروط امریکا برای مذاکره به طرف ایرانی گفته شده است.
عراقچی در کنفرانس خبری با همتای خود در آنکارا اعلام کرد که ایران آماده گفتگوی برابر و منصفانه در عین حال محترمانه و عاری از دیکته کردن است. ایران اماده گفتگو است اما فقط درباره موضوع هسته ای چراکه مساله موشکی قابل مذاکره نیست.
همزمان با سفر عراقچی به ترکیه، علی لاریجانی نیز به مسکو سفر کرد که بازهم ما از جزئیات آن اطلاعی نداریم. کاظم جلالی سفیر کشورمان در مسکو به این خبر بسنده کرد که دبیر شورای عالی امنیت ملی با پوتین دیدار کرده است. اینکه خروجی این دیدار چه بوده ما نمی دانیم. اما اکسیوس در تازه ترین خبر خود دراینباره نوشت: روسیه یکی از چند کانالی است که ایران و ایالات متحده در روزهای اخیر برای ردوبدل کردن پیامها از آن استفاده کردهاند.
در همین حال پس از سفر این دو مقام به ترکیه و روسیه، وزیر خارجه قطر که نخست وزیر این کشور هم به حساب می آید و شخص دوم پس از امیر قطر است در سفری فوری که تنها دو ساعت به طول کشید به تهران آمد و به سرعت به دوحه بازگشت که این مورد هم محرمانه بود و تنها در فضای مجازی گمانه زنی هایی مطرح شد نسبت به اینکه او حامل پیام مهمی از سوی آمریکا به شخص مقام رهبری بوده است.
محمد بن عبدالرحمن آل ثانی در بیانیه ای که از سوی وزارت خارجه این کشور صادر شده است تنها به این مورد اشاره کرده است که سفر او به تهران درباره تحولات منطقه بوده است و او نیز از دستاورد این سفر توضیح بیشتری نداده است.
در همین حال پس از سفر امیر قطر و دیدارش با علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی، علی لاریجانی در شبکه ایکس نوشت: «برخلاف فضاسازیِ جنگ رسانهای تصنعی، شکلگیری ساختاری برای مذاکرات در حال پیشرفت است.»
شاید پیام دبیر شورای امنیت ملی را به حساب همین امر گذاشت که دیپلماسی در دقیقه ۹۰ دستاوردی برای جلوگیری از یک جنگ تمام عیار داشته است. اما برخی از کانال های خبری در تلگرام و ایکس این را به منزله یک علمیات فریب عنوان کرده و نوشته اند که ممکن است ایران هم مشابه کار ترامپ دست به عملیات فریب زده است.
در واکنش به توئیت علی لاریجانی باراک راوید خبرنگار اسرائیلی- آمریکایی وبگاه خبری آکسیوس با ریتوئیت کردن دبیر شعام با سه چراغ خطر توجه رسانه ها را به خود جلب کرد.
لارنس نورمن نیز توئیت لاریجانی را ریتوئیت کرد و نوشت:
عراقچی سه موضع را در ترکیه روشن کرد:
مکان، قالب، محدوده؛ آیا پس از سفر لاریجانی به مسکو پاسخ ها در حال شکل گیری هستند؟
او در یک توئیت دیگر نوشت: تا الان هیچ تغییری در مواضع رسمی جمهوری اسلامی رخ نداده.
در همین حال یک مقام ارشد آمریکایی به آکسیوس گفت: ایران آمادگی واقعی برای پذیرش شروط ما را نشان نداده و راهحل دیپلماتیک دور از دسترس است.
با اینحال تحلیل ناظران در روزنامه های صبح امروز نشان از این دارد که دبیر شورای عالی امنیت ملی آخرین تلاش ها برای شرایط مدیریت قبل از جنگ است. برخی دیگر امیدوار هستند که این نشان از یک مذاکره منسجم با طرح آمریکایی دارد و توئیت او فصل الخطابی بر دیپلماسی و جنگ است که تهران مانند همیشه راه مذاکره و دیپلماسی را در پیش گرفته است.
در همین حال دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا نیز در واکنش به اخبار مذاکره شنبه شب به وقت محلی در هواپیمای ریاستجمهوری آمریکا (ایر فورس وان) در پاسخ به این سوال که آیا درباره ایران به جمعبندی نهایی رسیده است، گفت: «قطعا نمیتوانم به شما بگویم، اما امیدوارم آنها درباره چیزی مذاکره کنند که قابل پذیرش باشد.»
وی افزود: می توانیم از راه مذاکره به یک توافق مورد مذاکره برسیم که آنها هیچ سلاح هستهای نداشته باشند. البته آنها باید چنین کاری کنند. نمیدانم این کار را انجام خواهند داد یا نه، اما در حال گفت وگو با ما هستند و با جدیت در حال گفت وگو با ما هستند.»
ترامپ در کنار تهدید همیشگی مذاکره را تائید کرد و در ادامه گفت ما هم با جدیت در حال مذاکره هستیم.
در کنار اخبار مذاکره لابی یهود نیز بار دیگر با انتشار اسنادی علیه ترامپ نگاه ها را به فساد رئیس جمهور آمریکا چرخاند. پس از انتشار اسناد ۳ میلیون صفحهای جفری اپستین مجرم جنسی آمریکا، ناظران بر این باورند که انتشار این اسناد که بسیار زننده و شرم آور است برای فشار به ترامپ برای حمله به ایران است.
بااینحال اخبار متشر شده از وضعیت دیپلماسی و جنگ چیزی از سردرگمی افکار عمومی و مردم عادی کم نکرده است. اخبار بر مبنای حدس و گمان منتشر می شود و مقامات جمهوری اسلامی نیز درباره مذاکرات، جنگ و دیگر مسائل پیش رو، اخباری درز نداده اند، چه طرف غربی چه طرف شرقی ، تنها اخبار فقط بر پایه حدس و گمان است و سایه تهدید جنگ که هروز تاریک تر بر سر مردم آوار می شود.
آیا دیپلماسی در دقیقه ۹۰ پاسخ مطلوب را برای جلوگیری از یک جنگ ویرانگر می دهد؟ یا باید آماده شویم برای روزهای تاریک تر؟ هرچند که توئیت علی لاریجانی امیدها را به سمت آتش بس و صلح می برد اما هنوز مشخص نیست که منظور او مذاکره مستقیم با طرف آمریکایی بود؟ یا مانند سابق غیر مستقیم است؟ یا همان میانجیگران در حال رد و بدل کردن پیام هستند؟ ظاهرا هنوز همه چیز در هاله ای از ابهام است و ما چیزی نمی دانیم. اینکه آیا جنگ خواهد شد یا صلح؟
در پی بالاگرفتن تنش نظامی سپاه پاسداران با انتشار پوستری با اعلام ساعت صفر به آمریکا هشدار داد که هرگونه تعرض به خاک ایران با پاسخی ویرانگر مواجه خواهید شد، همچنین دیوارنگار میدان ولیعصر نیز ناو شکن آمریکایی آبراهام لینکلن را نشان میداد که با موشک های ایران در حال غرق شدن است. این واکنش ها این سوال را مطرح کرد که آیا نه مذاکره نه جنگ به مذاکره و جنگ تبدیل شده؟ کوروش احمدی در اینباره گفت: من فکر می کنم که همچنان هدف ترامپ مذاکره با ایران و رسیدن به یک توافق است. هیچ دلیلی و بهانه ای نمی تواند مانع نفس مذاکره شود. معتقدم که ایران باید بدون هر گونه قید و شرطی نفس مذاکره را بپذیرد و به صورت رو در رو از مقامات آمریکایی بشوند که خواسته هایشان چیست.
چون هرگز اظهارات علنی یک سیاستمدار منعکس کننده خواسته های واقعی او نیست. حتی در جریان یک مذاکره نیز مواضع اولیه ای که ابراز می شود، در جریان چانه زنی قابل تعدیل است. مشکل این است که مقامات ایرانی و آمریکایی اکنون بر سر چیزی که از آن مطلع نیستند، در حال دعوا هستند. نه ایران می داند مواضع واقعی آمریکا چیست و نه آمریکا از مواضع واقعی ایران اطلاع دارد.
تنها مذاکره مستقیم و بدون قید و شرط که رویه و عرف معمول در همه دنیا است می تواند به رفع مشکل بین دو کشور کمک کند. ضمنا تعابیری مثل مذاکرات بر اساس احترام متقابل، منصفانه و موضع برابر، خودداری از دیکته کردن نتیجه از قبل و مانند اینها مفاهیمی انتزاعی و غیرقابل اندازه گیری و غیرقابل تعریف اند و بطور عینی و ملموس قابل سنجش نیستند و به این دلایل پایه و اساسی در عرف و رویه های دیپلماتیک ندارند.