عصر قم - رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر در دیدار عضو هیئت شرعی سازمان بورس پاکستان، بر تقویت مبانی فقهی و اجرایی بانکداری اسلامی و گسترش همکاری‌های علمی دو کشور تأکید کرد.
به گزارش سرویس حوزه و روخانیت خبرگزاری رسا، استاد سیدمجتبی نورمفیدی در دیدار حجت‌الاسلام سید مظهر عباس زیدی، عضو هیئت شرعی سازمان بورس پاکستان با تأکید بر ضرورت تقویت مبانی نظری و سازوکارهای اجرایی بانکداری اسلامی، تبادل مسائل و تجربه‌های فقهی میان مراکز علمی ایران و پاکستان را زمینه‌ای برای حل چالش‌های مشترک و توسعه حضور فقه امامیه در عرصه‌های مالی و اقتصادی دانست.
این دیدار در ادامه تلاش‌های پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر برای توسعه ارتباطات علمی و تخصصی با مراکز فقهی جهان اسلام برگزار شد و طی آن، ضمن طرح مسائل و چالش‌های فقهی نظام بانکی پاکستان، زمینه‌های همکاری مشترک در حوزه فقه اقتصاد مورد بررسی قرار گرفت.
در ابتدای این دیدار، ضمن معرفی اجمالی فعالیت‌های علمی و تخصصی مهمان پاکستانی، درباره جایگاه و ساختار فعالیت‌های فقهی و نظارتی در حوزه بازار سرمایه و نظام بانکی پاکستان گفت‌وگو شد.
حجت الاسلام سید مظهر عباس زیدی با اشاره به فعالیت هیئت شرعی سازمان بورس پاکستان که از سال ۲۰۲۲ آغاز به کار کرده است، توضیحاتی درباره مسئولیت‌های خود در حوزه نظارت شرعی بر فعالیت‌های مالی و بانکی و تلاش‌های صورت‌گرفته برای حضور متخصصان شیعه در این ساختار ارائه کرد.
وی با اشاره به محدودیت حضور نیروهای متخصص شیعه در برخی جایگاه‌های تخصصی بانکداری اسلامی پاکستان، تقویت حضور علمی و حرفه‌ای فقه امامیه در نهادهای مالی این کشور را از دغدغه‌های اصلی خود دانست.
این عضو هیئت شرعی سازمان بورس پاکستان همچنین به فعالیت‌های آموزشی و تلاش برای تربیت طلاب متخصص در حوزه بانکداری اسلامی اشاره کرد و گفت که در این زمینه، برنامه‌هایی برای آموزش نیروهای حوزوی و آشنایی آنان با مباحث فقهی و تخصصی نظام بانکی در حال اجراست.
وی برگزاری دوره‌های آموزشی برای طلاب پاکستانی با استفاده از ظرفیت علمی مراکز حوزوی ایران را از اقداماتی دانست که می‌تواند به تربیت نیروهای متخصص و تقویت جایگاه فقه امامیه در عرصه بانکداری اسلامی کمک کند. به گفته وی، تاکنون دو دوره آموزشی با حضور حدود ۴۰ طلبه پاکستانی برگزار شده و استمرار این برنامه‌ها ضروری است.
معرفی ظرفیت‌های علمی پژوهشگاه در حوزه فقه اقتصاد
در ادامه، حجت‌الاسلام مصطفی دُرّی، قائم‌مقام پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر، ضمن خوشامدگویی به مهمان پاکستانی و همراهان وی، به معرفی ساختار پژوهشی و فعالیت‌های علمی این مجموعه پرداخت.
وی با اشاره به فعالیت گروه فقه اقتصاد این پژوهشگاه و حضور استادان و صاحب‌نظران این حوزه در شورای علمی آن، از جمله حجت‌الاسلام دکتر جوشقانی، دبیر گروه فقه اقتصاد، آیت الله نظری، حجت‌الاسلام دکتر یوسفی و حجت‌الاسلام دکتر معصومی‌نیا، اظهار کرد: پژوهشگاه در زمینه مسائل اقتصادی و فقه اقتصاد، پژوهش‌های متعددی را در دست انجام دارد که نتایج آن‌ها به‌تدریج منتشر می‌شود.
قائم‌مقام پژوهشگاه همچنین پایگاه جامع دروس خارج فقه معاصر، سامانه نشست‌های علمی، پرونده‌های علمی فقه معاصر، دانشنامه فقه معاصر و کتابخانه دیجیتال را از جمله زیرساخت‌های علمی و پژوهشی این مجموعه برشمرد.
وی با اشاره به ثبت و انتشار صدها جلسه درس خارج فقه و برگزاری بیش از ۳۰۰ نشست علمی، توضیح داد که محتوای این فعالیت‌ها در قالب صوت، تصویر و متن در اختیار پژوهشگران قرار می‌گیرد و بخشی از آن‌ها نیز به زبان‌های عربی و انگلیسی ترجمه می‌شود.
حجت‌الاسلام دُرّی با تأکید بر امکان بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی پاکستان، گفت: پژوهشگاه علاقه‌مند است از توان علمی و پژوهشی مراکز پاکستانی، به‌ویژه در حوزه اقتصاد و فقه اقتصادی، استفاده کند. همچنین امکان انتشار و معرفی کتاب‌ها، مقالات و دروس علمی ارزشمند مراکز پاکستانی در بسترهای پژوهشی پژوهشگاه وجود دارد.
نهادسازی علمی و ضرورت تقویت بنیان‌های معرفتی
استاد سیدمجتبی نورمفیدی، رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر، ضمن خوشامدگویی به مهمان پاکستانی و همراهان وی، با اشاره به تجربه فعالیت روحانیون و مراکز شیعی پاکستان در کشورهای مختلف، روحیه نهادسازی و تشکیل مجموعه‌های علمی و دینی از سوی عالمان پاکستانی را ارزشمند و قابل توجه دانست.
استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم با بیان اینکه در مناطق مختلف جهان، از جمله کشورهای اروپایی و آفریقایی، شاهد فعالیت مؤسسات و مجموعه‌هایی با مدیریت یا مشارکت روحانیون پاکستانی هستیم، خاطرنشان کرد: شکل‌گیری این نهادها و مؤسسات، اقدامی مثبت و ارزشمند است؛ اما آنچه می‌تواند به پایداری و اثربخشی آن‌ها کمک کند، افزون بر فعالیت‌های تبلیغی و ترویجی و حفظ و گسترش معارف اهل‌بیت (ع) ، تقویت عمق و ریشه‌های فکری و معرفتی این مجموعه‌هاست.
وی با مثبت ارزیابی کردن انگیزه و روحیه فعالیت در میان این مجموعه‌ها، بر ضرورت توجه بیشتر به بنیان‌های علمی و معرفتی تأکید کرد و تعامل با مراکز علمی و حوزوی را فرصتی برای تقویت این پشتوانه‌ها دانست.
بررسی چالش‌های فقهی بانکداری اسلامی و اختلاف مبانی فقهی
در بخش دیگری از این دیدار، مسائل و چالش‌های فقهی بانکداری اسلامی در پاکستان مورد بحث قرار گرفت.
حجت‌الاسلام سید مظهر عباس زیدی با تشریح بخشی از فعالیت‌های خود در زمینه نظارت شرعی بر عملیات بانکی، به تفاوت دیدگاه‌های فقهی مذاهب اسلامی و دشواری‌های ناشی از تعدد فتاوا در اجرای ضوابط شرعی در نظام مالی اشاره کرد.
وی با بیان اینکه در برخی مسائل بانکی، اختلاف نظر میان دیدگاه‌های فقهی شیعه و اهل سنت یا حتی میان فتاوای مراجع مختلف وجود دارد، اظهار داشت: یکی از چالش‌های مهم در این زمینه، تعیین ضوابطی برای مواجهه با اختلافات فقهی و ارائه راهکارهایی است که ضمن رعایت مبانی شرعی، امکان اجرای فعالیت‌های مالی و بانکی را نیز فراهم کند.
این عضو هیئت شرعی سازمان بورس پاکستان همچنین به برخی مسائل مربوط به قراردادهای بانکی، مضاربه، نحوه محاسبه هزینه‌ها و ضوابط معاملات اشاره کرد و خواستار استفاده بیشتر از ظرفیت علمی فقها و مراکز تخصصی ایران در پاسخ‌گویی به این مسائل شد.
استاد نورمفیدی نیز با اشاره به پیچیدگی‌های نظری و اجرایی بانکداری اسلامی، خاطرنشان کرد: عنوان بانکداری اسلامی خود از موضوعات محل بحث است و این پرسش که آیا اساساً می‌توان با ساختار و کارکرد موجود بانک، نظامی کاملاً منطبق با موازین اسلامی ایجاد کرد، نیازمند بررسی‌های علمی و فقهی است.
وی با تأکید بر اهمیت اصلاح تدریجی مبانی و سازوکارهای اجرایی نظام بانکی تصریح کرد: اگر بنا باشد بانکداری به سمت انطباق بیشتر با موازین شرعی حرکت کند، به نظر می‌رسد راهی جز تلاش مستمر در دو عرصه نظری و اجرایی وجود ندارد.
پیشنهاد استاد نورمفیدی برای تدوین مسائل فقهی نظام بانکی پاکستان
یکی از محورهای مهم این گفت‌وگو، پیشنهاد رئیس پژوهشگاه برای گردآوری و تدوین مسائل و چالش‌های فقهی نظام بانکی پاکستان بود.
استاد نورمفیدی با اشاره به توضیحات مهمان پاکستانی درباره مسائل و مشکلات موجود در حوزه بانکداری اسلامی، پیشنهاد کرد مجموعه‌ای منظم از مسائل فقهی و بانکی که مجموعه‌های تخصصی پاکستان با آن مواجه هستند، به همراه پاسخ‌ها و دیدگاه‌های موجود درباره آن‌ها تدوین و برای بررسی در اختیار پژوهشگاه قرار گیرد.
وی در این زمینه اظهار داشت: اگر مجموعه مسائلی را که در پاکستان با آن مواجه هستید، به‌صورت فهرست‌شده و همراه با پاسخ‌هایی که تاکنون ارائه کرده‌اید، تنظیم و برای ما ارسال کنید، برای پژوهشگاه بسیار مفید خواهد بود؛ چراکه ممکن است در میان این مسائل، موضوعات تازه‌ای وجود داشته باشد که نیازمند بررسی و پژوهش تخصصی است و از سوی دیگر، در جریان این تبادل علمی، همکاران ما نیز بتوانند در حل برخی از این مسائل کمک کنند.
رئیس پژوهشگاه همچنین مسئله اختلاف مبانی فقهی و تعیین فتوای معیار در قانون‌گذاری و اجرای مقررات مالی را از موضوعات مهم و نیازمند بررسی دانست و بر ضرورت انجام پژوهش‌های عمیق‌تر در این زمینه تأکید کرد.
استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم با اشاره به تجربه مجامع فقهی در گردآوری دیدگاه‌های مختلف مذاهب اسلامی و بررسی جمعی مسائل، امکان بهره‌گیری از چنین الگوهایی را برای مواجهه علمی با اختلافات فقهی مطرح کرد و بر اهمیت گفت‌وگو و تبادل نظر میان صاحب‌نظران تأکید داشت.
اعلام آمادگی پژوهشگاه برای همکاری در دو مسیر نظری و اجرایی
استاد سیدمجتبی نورمفیدی در جمع‌بندی این دیدار، با اشاره به اهمیت تلاش‌های صورت‌گرفته برای تقویت جایگاه فقه امامیه در عرصه بانکداری اسلامی پاکستان، آمادگی پژوهشگاه را برای همکاری علمی در این زمینه اعلام کرد.
وی با تأکید بر اینکه حل مسائل و چالش‌های موجود نیازمند حرکت در دو مسیر مکمل است، اظهار داشت: یک مسیر، فعالیت‌های نظری و فراهم کردن مقدمات لازم برای تبیین و ارائه دیدگاه‌های مکتب اهل‌بیت (ع) است و مسیر دیگر، کمک به شکل‌گیری سازوکارهایی است که بتوان این دیدگاه‌ها را در عرصه عمل و اجرا محقق کرد.
رئیس پژوهشگاه در ادامه تصریح کرد: مجموعه پژوهشگاه و همکاران علمی آن آمادگی دارند در هر دو مسیر به این ایده و هدف کمک کنند؛ البته تحقق این همکاری‌ها نیازمند گفت‌وگو و بررسی‌های بیشتر است.
وی در پایان، ضمن آرزوی موفقیت برای مهمان پاکستانی و همراهان وی، ابراز امیدواری کرد که با تلاش و همکاری مراکز علمی و فقهی، زمینه تحقق هرچه بیشتر موازین اسلامی در ابعاد مختلف جامعه، به‌ویژه در حوزه بانکداری اسلامی، فراهم شود.