عصر قم - نام‌گذاری سالروز ولادت حضرت زینب(س) به‌نام روز پرستار، فرصتی برای بازخوانی الگویی فراتر از مراقبت جسمانی است؛ سیره جامعی که از حمایت روحی آسیب‌دیدگان و روایت مسئولانه حقیقت آغاز می‌شود و تا اخلاق حرفه‌ای درمان، مشارکت اجتماعی زنان و مدیریت آگاهانه بحران‌های امروز امتداد می‌یابد.
خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: نگاه تاریخی به جایگاه انسانی و اجتماعی زن همواره در معرض دو آسیب بنیادین بوده است: نگرش‌های سنتیِ تحقیرآمیز که زن را به حاشیه تاریخ رانده و فاقد اراده و اثرگذاری مستقل می‌دانستند، و قرائت‌های مدرنی که هویت او را دچار بحران نقش نموده‌اند. در نقطه مقابل، مکتب اسلام زن را نه در حاشیه‌ی تاریخ، بلکه در متن و مرکز حوادث کلیدی و سرنوشت‌ساز قرار داده است.
نام‌گذاری روز ولادت حضرت زینب کبری(س) به عنوان «روز پرستار»، نمایانگر پیوندی عمیق میان یک شغل حرفه‌ای و مقدّس با یک الگوی متعالی انسانی است. این پیوند نشان می‌دهد که پرستاری، صرفاً در ابعاد خدمات درمانی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه نمادی از احیای حیات انسانی، مسئولیت‌پذیری اخلاقی، و صیانت از کرامت انسان در بحرانی‌ترین شرایط است.
الگوی زینبی؛ تلاقی صبر راهبردی و عقلانیت تمدنی
عظمت وجودی عقیله بنی‌هاشم صرفاً وابسته به پیوند نَسَبی نیست؛ بلکه ریشه در شخصیت چندبُعدی ایشان دارد:
الف) اقیانوس صبر و تاب‌آوری فعال
صبر در سیره زینبی مفهومی انفعالی و پذیرش تسلیم‌گونه‌ی رنج نیست؛ بلکه استقامت فعال و پایداری در مسیر ادای تکلیف است. این صبوری در چهار ساحت برجسته تبلور یافت:
صبر بر داغ‌های سنگین شهادت : تحمل شهادت هم‌زمان ۱۸ تن از برجسته‌ترین اعضای خاندان از جمله حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و فرزندان خویش در یک روز.
صبر بر اهانت‌ها و تحقیرهای ساختگی : حفظ استواری روحی در برابر فضاسازی تحقیرآمیز و تفاخر دستگاه حاکم در کوفه و شام.
صبر بر مسئولیت خطیر سرپرستی کاروان : مدیریت و محافظت از زنان داغ‌دیده و کودکان یتیم در شرایط حادّ اسارت و اسکان در خرابه‌ها.
پرستاری در بحران : مراقبت شبانه‌روزی و حفظ جان امام سجاد (ع) به عنوان کانون استمرار امامت در شرایط سخت بیماری و خطر ترور.
ب) قله خردمندی، تدبیر و مدیریت بحران
در کنار عاطفه و اشک، جلوه بارز دیگر این شخصیت، خردورزی شگفت‌انگیز در مهار بحران‌هاست. خطبه‌های مستدل در بازار کوفه و دربار دمشق، گواه دانایی، تسلط فکری، و قدرت اقناع منطقی اوست. مواجهه ایشان با عبیدالله بن زیاد با جمله ماندگار «ما رَأَیتُ إِلَّا جَمِیلاً؛ هر چه دیدم زیبایی بود» و خطاب قاطع به یزید «کِدْ کَیْدَکَ وَ اسْعَ سَعْیَکَ... فَوَاللَّهِ لَا تَمْحُو ذِکْرَنَا؛ هر کاری می‌توانی انجام بده، والله نخواهی توانست یاد ما را از آفاق ذهن مردم دور کنی» (۱) نشان‌دهنده نگرش عمیق توحیدی و تحقیر اراده ستمگران در اوج اسارت ظاهری است.
ج) برتری بر الگوهای قرآنی پیشین
در مقایسه تطبیقی با آسیه، همسر فرعون که در قرآن کریم به عنوان الگوی مؤمنان ستوده شده است، آسیه در مواجهه با شکنجه جسمانی فرعون عرضه داشت: «نَجِّنِی مِنْ فِرْعَوْنَ وَ عَمَلِه؛ مرا از فرعون و کردارش رهایی بخش» (۲)؛ در حالی که حضرت زینب (س) پس از تحمّل سخت‌ترین مصائب روحی و تماشای اجساد مطهر در گودال قتلگاه فرمود: «اللّهمّ تقبّل منّا هذا القربان؛ خداوند! این قربانی را از ما بپذیر» (۳). این ارتقای معرفتی، نشان‌دهنده پذیرش آگاهانه بار امانت الهی است.
مفهوم موسّع «پرستاری»؛ از بالین بیمار تا احیای تمدنی
محدود کردن مفهوم پرستاری به حوزه بالین و درمان دارویی، فروکاستن این رسالت عظیم انسانی است. پرستاری حضرت زینب (س)، سه ساحت ساختارمند دارد:
۱. پرستاری بالینی و فردی: مراقبت ویژه، پایش وضعیت سلامت و حفظ حیات امام علی بن الحسین (ع) در بستر نقاهت و بیماری در سخت‌ترین شرایط اقلیمی و روانی.
۲. پرستاری اجتماعی و عاطفی: التیام بخشیدن به آلام داغ‌دیدگان، مهار وحشت کودکان و بازسازی روان بازماندگان فاجعه عاشورا؛ تجلی مادری و خواهری مسئولانه.
۳ . پرستاری از اصل دین و روح جامعه: همان‌گونه که قیام حسینی اصل اسلام را از اضمحلال نجات بخشید، استقامت، افشاگری و خطبه‌های تبیینی زینب کبری (س) مانع از محو حقیقت عاشورا و استحاله‌ی اسلام اصیل گردید؛ امری که می‌توان آن را «پرستاری تمدنی» نامید.
جهاد تبیین و روایتگری: خنثی‌سازی ترور شناختی و تحریف تاریخ
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای رسالت حضرت زینب (س)، تأسیس نظام روایتگری در برابر ماشین تبلیغاتی اموی بود:
مهار جنگ شناختی: دشمن در صدد بود حادثه کربلا را قیامی نافرجام علیه حاکمیت جا بیندازد و بازماندگان را خوار و شکسته نشان دهد. حضور زینب کبری (س) در کوفه و شام با چهره‌ای مجسّم از «عزت»، هیمنه‌ی پوشالی قدرت حاکم را در کاخ خود درهم شکست.
تحلیل آسیب‌شناختی سقوط جامعه: ایشان در خطبه کوفه با تمثیل قرآنی «کَالَّتِی نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِنْ بَعْدِ قُوَّهٍ أَنْکَاثًا؛ مانند آن [زنی] که پشم‌های تابیده خود را پس از استحکام و استواری وا می‌تابانید» (۴)، بازگشت جامعه از قله‌های ایمان به قهقرای دنیاطلبی و فریب‌پذیری را کالبدشکافی کرد. این تحلیل دقیق چنان تکانه‌ای در وجدان جمعی ایجاد نمود که پایه‌گذار قیام‌های بعدی نظیر قیام توابین گردید.
تثبیت حافظه تاریخی: تبدیل واقعه‌ای مقطعی به جریان پایدار تاریخ از طریق بهره‌گیری از خطابه، تعمیق عواطف و بنیان‌گذاری سنت یادآوری در قالب زیارت اربعین، جلوه‌ای بی‌نظیر از هنر مدیریت حافظه جمعی است. به تعبیر صریح، اگر مجاهدت تبلیغی و فرهنگی زینب (س) عِدل جهاد نظامی عاشورا نبود، حادثه کربلا در کربلا محبوس می‌ماند.
پرونده درخشان زینب کبری(س)، نقشه‌راهی عملیاتی برای عبور از تنگناهای معاصر
رفع فرسودگی شغلی در کادر درمان با پیوند زدن مراقبت‌های فیزیکی به نگرش توحیدی و کرامت انسان و بازتعریف انگیزش درونی پرستاران با الگوی ایثار زینبی، غلبه بر خستگی ناشی از بحران‌ها و تقویت اخلاق حرفه‌ای مراقبت.
حل مشکل بحران در هویت زن با ارائه الگوی سوم زن عفیف، دانشمند، حاضر در متن تاریخ و نه در حاشیه و رد الگوهای منفعل و تحقیرآمیز و نهایتاً اثبات ظرفیت عقلی و مدیریتی زن در تصمیم‌سازی‌های کلان جامعه بدون سلب هویت مادری و خواهری
مقابله با جنگ روایت‌ها و تحریف واقعیت با جهاد تبیین، روایتگری پیش‌دستانه و صراحت شجاعانه در بیان حق و پیشگیری از غلبه روایت ناصواب دشمن با تولید محتوای مستند، حفظ عقلانیت و متانت در رسانه و مواجهه هوشمندانه با تحریف
عدم شکنندگی و فروپاشی روانی در بحران‌ها با ایجاد صبر راهبردی و فعال متکی بر درک زیبایی‌های تکلیف «ما رأیت إلا جمیلا» و ارتقای تاب‌آوری اجتماعی در بلایا و مشکلات اقتصادی؛ تبدیل تهدید به فرصت رشد و بازسازی همبستگی اجتماعی
بنابراین ولادت حضرت زینب کبری(س) و نام‌گذاری روز ولادت به نام «روز پرستار»، متضمّن مرام‌نامه جامع برای حیات طیبه انسانی است. پرستار در این دیدگاه، احیاگر روح امید و پاسدار کرامت دردمندان است. سیره زینبی ثابت کرد که ترکیب «ایمان توحیدی»، «صبر فعال» و «عقلانیت رسانه‌ای» می‌تواند ناممکن‌ترین بحران‌های تاریخ را مهار کند. الگو بودن حضرت زینب(س)، الگویی چندوجهی است که عاطفه، خرد، شجاعت و کنشگری، حضور اجتماعی، مراقبت از خانواده و جامعه، دانایی و سخن گفتن در موقعیت حساس را دربرمی‌گیرد. به این ترتیب نقش زن به یک عرصه یا مسئولیت واحد محدود نمی‌شود.
جامعه امروز برای غلبه بر خستگی‌های حرفه‌ای، سردرگمی‌های هویتی و هجمه‌های شناختی، نیازمند بازگشت به این الگوی اصیل است: زنی در متن تاریخ، اقیانوسی از استقامت، قله‌ای از خرد، و پرچمدار جهادِ تبیین.
نویسنده: زینب خاتون شیرین‌کار
پی‌نوشت
۱. السید ابن طاووس، اللهوف فی قتلی الطفوف، ج۱، قم: أنوار الهدی، ص۱۰۵.
۲. تحریم: ۱۱.
۳. حیاه الامام الحسین بن علی علیهما السلام دراسه وتحلیل، باقر شریف القرشی، ج۲، نجف اشرف: مطبعه الاداب، ۱۹۷۵م، ص۳۰۱.
۴. نحل: ۹۲.