عصر قم - نبرد با دشمنان، مستلزم مجموعه‌ای از تدابیر نظامی و سیاسی است که هر یک باید به‌درستی طراحی و در زمان مناسب اجرا شود؛ موضوعی که امام علی(ع) در خطبه ۴۳ نهج‌البلاغه بر آن تأکید دارند.
خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: خطبه ۴۳ نهج‌البلاغه بخشی از سخنان امام علی(ع) در گفت‌وگو با فرماندهان ارشد نظامی خود است. در جلد پنجم کتاب «تمام نهج‌البلاغه»، مخاطبان این سخنان «مالک اشتر»، «عدی بن حاتم»، «هانی بن عروه» و «شریح بن هانی» معرفی شده‌اند. به نظر می‌رسد این سخنان در جلسه‌ای محدود و با هدف تصمیم‌گیری درباره چگونگی مقابله با معاویه بیان شده باشد.
در این جلسه، هنگامی که «جریر بن عبدالله» به نمایندگی از امام علی(ع) برای مذاکره با معاویه به شام رفته بود، مشاوران و معتمدان ایشان پیشنهاد کردند که به‌صورت عمومی برای نبرد با معاویه اعلام آمادگی شود و نیروهای عملیاتی فراخوانده شوند. امام علی(ع) در پاسخ فرمودند:
«إِنَّ اسْتِعْدَادِی لِحَرْبِ أَهْلِ الشَّامِ وَ جَرِیرٌ عِنْدَهُمْ إِغْلَاقٌ لِلشَّامِ وَ صَرْفٌ لِأَهْلِهِ عَنْ خَیْرٍ إِنْ أَرَادُوهُ، وَ لَکِنْ قَدْ وَقَّتُّ لِجَرِیرٍ وَقْتاً لَا یُقِیمُ بَعْدَهُ إِلَّا مَخْدُوعاً أَوْ عَاصِیاً وَ الرَّأْیُ عِنْدِی مَعَ الْأَنَاهِ فَأَرْوِدُوا وَ لَا أَکْرَهُ لَکُمُ الْإِعْدَادَ.
اگر برای نبرد با مردم شام بسیج نیرو کنم، در حالی که جریر نزد آنهاست، راه آشتی را به روی آنان می‌بندم و اگر در پی خیر باشند، آنان را از آن بازمی‌دارم. ولی من برای جریر زمانی معین کرده‌ام که پس از آن، در شام نخواهد ماند، مگر آنکه فریبش دهند یا خود سرپیچی کند. نظر من در این باره، تأمل و پرهیز از شتاب‌کاری است؛ شما نیز مدارا کنید، هرچند با آماده‌سازی برای نبرد مخالف نیستم.»
امام علی(ع) در این سخنان، ضمن تأکید بر بهره‌گیری از دیپلماسی برای جلوگیری از جنگ، نسبت به احتمال فریب خوردن مذاکره‌کننده یا سرپیچی او هشدار می‌دهند و در عین حال، آمادگی نظامی برای مقابله با جنگ احتمالی را ضروری می‌دانند. به بیان دیگر، در مذاکره باید آمادگی نبرد را حفظ کرد و در نبرد نیز نباید امکان مذاکره را نادیده گرفت؛ هر دو مسیر باید به‌گونه‌ای مدیریت شوند که منافع نظام اسلامی تأمین شود، بدون آنکه شتاب‌زدگی یا تعلل، تصمیم‌گیری را مختل کند.
این رویکرد را می‌توان در سخنان علامه شهید سید علی خامنه‌ای در خطبه‌های نماز جمعه‌ای که به «جمعه نصر» شهرت یافت نیز مشاهده کرد. ایشان با اشاره به عملیات وعده صادق ۲ فرمودند:
«ما در انجام این وظیفه، نه تعلّل می‌کنیم، نه شتاب‌زده می‌شویم؛ تعلّل نمی‌کنیم، کوتاهی نمی‌کنیم، دچار شتاب‌زدگی هم نمی‌شویم. آنچه منطقی است، آنچه معقول است، آنچه درست است، به نظر تصمیم‌گیران نظامی و سیاسی، در وقت خود، در هنگام خود انجام می‌گیرد؛ کمااینکه انجام گرفت و در آینده هم اگر لازم شد، باز انجام خواهد گرفت.»
امام علی(ع) در ادامه سخنان خود، با اشاره به ماهیت تقابل با معاویه، بر تعارض بنیادین میان موضع خود و جریان مقابل تأکید می‌کنند و می‌فرمایند:
«وَ لَقَدْ ضَرَبْتُ أَنْفَ هَذَا الْأَمْرِ وَ عَیْنَهُ وَ قَلَّبْتُ ظَهْرَهُ وَ بَطْنَهُ، فَلَمْ أَرَ لِی فِیهِ إِلَّا الْقِتَالَ أَوِ الْکُفْرَ بِمَا جَاءَ [بِهِ] مُحَمَّدٌ (ص)»
«من همه جوانب این کار را بررسی کرده و زیر و روی آن را سنجیده‌ام؛ در این میان، راهی جز جنگ با آنان یا کفر ورزیدن به آنچه محمد(ص) آورده است، ندیده‌ام.»
امیرالمؤمنین(ع) در این عبارت، پس از تأکید بر بررسی همه‌جانبه شرایط، تقابل با معاویه را مسئله‌ای فراتر از اختلافی سیاسی و مبتنی بر تعارض با آنچه پیامبر اسلام(ص) آورده است، معرفی می‌کنند.
سید علی‌اصغر حسینی/ خبرگزاری ابنا
___
پایان پیام