عصر قم - معاون ارتباطات و امور بینالملل شورای اسلامی شهر تهران با تأکید بر اینکه جنگ رسانهای ادامه طبیعی جنگ سخت است، گفت: امروز مسئله اصلی در عرصه رسانه، نه صرفاً پیشدستی در روایت، بلکه ارائه «روایت دقیق» و مستند است.
دکتر محمودرضا کبیری یگانه معاون ارتباطات و امور بینالملل شورای اسلامی شهر تهران در گفتوگو با خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، با اشاره به ماهیت پیچیده جنگ رسانهای اظهار داشت: در شرایط کنونی، هدف اصلی در این عرصه، جهتدهی به بسترهای مخاطب و شکلدهی به افکار عمومی است؛ بهگونهای که مخاطب در نهایت با جریان روایت مورد نظر همراه شود. این فرآیند بسیار حساس است و بدون آزمون و خطا، تجربه عملی و حتی مواجهه با شکستها و موفقیتهای مقطعی، امکان تحقق ندارد.
وی در ادامه با اشاره به نقش رسانه ملی در این عرصه گفت: به نظر میرسد سازمان صدا و سیما تا حد زیادی توانسته این مسیر را طی کند. اگر روند یکسال اخیر را مورد بررسی قرار دهیم، مشاهده میشود که در برنامههای خبری، تحلیلی و تولیدات شبکهای، نوعی رشد و بلوغ در رفتار رسانهای شکل گرفته است. این بلوغ نهتنها در سطح تولید محتوا، بلکه در سطح مخاطب نیز قابل مشاهده است و جامعه مخاطب به نوعی بلوغ درک رسانهای رسیده است.
کبیری یگانه با تأکید بر اینکه رسانه ملی را نباید یک مجموعه منفرد تلقی کرد، افزود: رسانه ملی را باید در قالب یک جبهه رسانهای در منظومه کلی جبهه مقاومت دید. زمانی که این الگوریتم رسانهای به مرحله بلوغ کامل برسد، میتوان گفت در حوزه روایتسازی موفق عمل کردهایم. در واقع، امروز رسانه بخشی از یک شبکه گستردهتر از کنشگران فرهنگی و رسانهای است که در کنار یکدیگر در حال تولید معنا و روایت هستند.
این مقام مسئول در ادامه با اشاره به پیچیدگی مفهوم روایت در عصر حاضر تصریح کرد: موضوع روایت در رسانه، با توجه به تنوع شدید رسانهها و سرعت بالای انتشار اطلاعات، به یک مسئله چندلایه و پیچیده تبدیل شده است. در ابتدای مسیر، در حوزه تئوریک با چالشهای جدی مواجه بودیم، اما به مرور زمان این بلوغ رفتاری در فضای رسانهای کشور شکل گرفت و امروز میتوان گفت در بسیاری از حوزهها توانستهایم جریان روایت را تا حدی به سمت خود بازگردانیم و تثبیت کنیم.
وی افزود: در برخی موارد مشاهده میشود که حتی اینفلوئنسرها، سلبریتیهای خارجی و چهرههای رسانهای بینالمللی نیز بهصورت ناخواسته به سمت روایتهایی حرکت میکنند که از داخل کشور تولید یا تقویت شده است. در برخی رویدادها نیز رسانههای خارجی ناچار به بازنگری در آمارها و روایتهای اولیه خود شدهاند یا اذعان کردهاند که دادههای دقیقتری از داخل ایران منتشر شده است. این مسئله نشان میدهد که در برخی بزنگاهها، مرجعیت خبری تا حدودی به سمت رسانههای داخلی حرکت کرده است.
معاون ارتباطات و امور بینالملل شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به اهمیت مفهوم مرجعیت رسانهای خاطرنشان کرد: در جنگ رسانهای امروز، مسئله مرجعیت بسیار کلیدی است. در حال حاضر بخش قابل توجهی از مخاطبان جهانی نیز منتظرند ببینند رسانههای ایرانی چه تحلیلی ارائه میدهند و چگونه وقایع را روایت میکنند. این تغییر در رفتار مخاطب، یک دستاورد مهم در حوزه جنگ شناختی و رسانهای محسوب میشود و نشان میدهد که در برخی حوزهها توانستهایم نقش مرجعیتی قابل توجهی ایفا کنیم.
وی در عین حال با اشاره به توانمندیهای جبهه مقابل تأکید کرد: نباید از ظرفیتهای گسترده و سازمانیافته رسانهای در طرف مقابل غافل شد. آنها با بهرهگیری از ابزارهای پیشرفته، سرمایهگذاریهای کلان و اتاقهای فکر منسجم، تأثیرگذاری بالایی بر افکار عمومی جهانی دارند. از نظر تکنیکی و محتوایی، همچنان خلأهایی در رسانه ملی و ساختار رسانهای کشور وجود دارد که در صورت رفع آنها میتوان در این نبرد رسانهای با قدرت بیشتری ظاهر شد.
کبیری یگانه یکی از مهمترین چالشها را فاصله تاریخی با رسانههای نوین دانست و گفت: رسانه در غرب حدود چهار قرن مسیر تکامل را طی کرده و در این مدت، الگوهای ارتباطی، رفتار مخاطب و تکنیکهای اقناع بهصورت تدریجی شکل گرفته است، در حالی که در ایران رسانه مدرن با فاصله زمانی و در شرایط متفاوت تاریخی وارد شده است. این مسئله موجب شکلگیری نوعی شکاف در حوزه نظریهپردازی و طراحی مدلهای ارتباطی شده است.
وی ادامه داد: با وجود این فاصله تاریخی، آنچه اهمیت دارد تلاش برای ارائه یک مدل رسانهای بومی و متناسب با فرهنگ و اقتضائات داخلی است. در این زمینه نیز پیشرفتهای قابل توجهی صورت گرفته و برنامههای تحلیلی و رسانهای توانستهاند در بسیاری از موارد مخاطب را درگیر کرده و نیاز خبری او را پاسخ دهند.
این مقام مسئول در ادامه با اشاره به عملکرد برخی رسانههای معاند اظهار داشت: در برخی رویدادهای حساس، رسانههایی مانند اینترنشنال و منوتو تلاش کردند با عددسازی و بزرگنمایی افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهند، اما در مواردی خود آنها نیز به ضعف روایتهای خود اذعان کردند و حتی برخی چهرههای وابسته به این رسانهها اعلام کردند که نتوانستهاند در برابر روایتهای دقیقتر مقاومت کنند.
وی افزود: امروز ما با یک صحنه نبرد رسانهای شبانهروزی مواجه هستیم که در آن طرف مقابل با بهرهگیری از فناوریهای نوین، از جمله هوش مصنوعی و ابزارهای تحلیل داده، فعالیت گستردهای دارد. در مقابل، امکانات ما محدودتر است، اما با این وجود توانستهایم در برخی حوزهها اثرگذاری قابل توجهی داشته باشیم.
کبیری یگانه با اشاره به تنوع سبد رسانهای کشور تصریح کرد: امروز سبد رسانهای ما تنها محدود به خبر و تحلیل نیست، بلکه شامل تولیدات میدانی، گرافیکی، موشنگرافی و حتی اقدامات نمادین در فضای عمومی جامعه است. این تنوع نشان میدهد که رسانه یک جبهه گسترده فرهنگی و اجتماعی است و مردم نیز در آن نقش فعال دارند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به فضای مجازی گفت: پلتفرمهایی مانند اینستاگرام و یوتیوب با الگوریتمهای خاص خود، در بسیاری از موارد امکان دیده شدن محتوا را محدود میکنند، اما با این وجود حضور فعال و هوشمندانه در این فضاها و طراحی یک سبد رسانهای متنوع ضروری است.
معاون ارتباطات و امور بینالملل شورای اسلامی شهر تهران در پایان با اشاره به مفهوم روایت اول و روایت دقیق تأکید کرد: در گذشته تصور بر این بود که هر کس روایت اول را ارائه دهد، پیروز میدان است، اما تجربههای اخیر نشان داد که این نگاه مطلق نیست. امروز «روایت دقیق» اهمیت بیشتری نسبت به روایت اول دارد. رسانه و مخاطب هر دو پویا و دارای شعور هستند و اگر روایت اولیه دقیق نباشد، در میانمدت و بلندمدت اثر خود را از دست میدهد و حتی موجب بیاعتمادی میشود.
وی خاطرنشان کرد: در نهایت میتوان گفت جنگ رسانهای امروز به مرحلهای رسیده است که در آن تعامل روایی، پینگپنگ رسانهای و ارائه دادههای دقیق اهمیت بیشتری از سرعت انتشار خبر دارد. در این فضا، اعتبار و دقت مهمترین سرمایه هر رسانه محسوب میشود و آینده این نبرد رسانهای به توانایی در تولید روایتهای مستند و قابل اتکا وابسته است.